RC20232-1.1

การส่งเสริมประสิทธิภาพการแข่งขันของธุรกิจภาคบริการของไทย

ภาคบริการมีส่วนในการสร้างมูลค่าให้กับภาคเศรษฐกิจอื่น โดยเฉพาะภาคหัตถอุตสาหกรรม ด้วยความสามารถในการเชื่อมโยงไปข้างหน้าสูง ดังนั้น ภาคบริการที่มีประสิทธิภาพจะทำให้ภาคเศรษฐกิจอื่นมีความสามารถในการแข่งขันที่สูงขึ้นตาม โดยเฉพาะการส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมที่มีสัดส่วนของมูลค่าเพิ่มที่มีแหล่งกำเนิดมาจากภาคบริการ คิดเป็นสัดส่วนกว่าร้อยละ 30 เช่น อุตสาหกรรมกระดาษ ไม้ ยานยนต์และอุปกรณ์ และ อุตสาหกรรมอื่น ๆ สาขาบริการที่มีความสำคัญต่อการส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมมากที่สุด คือ การกระจายสินค้า การเงิน และธุรกิจอื่น ๆ และเทคโนโลยีข้อมูลสารสนเทศ (ICT) โดยมูลค่าเพิ่มของภาคบริการมีแนวโน้มแฝงอยู่ในมูลค่าของสินค้า

โครงการ “การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการค้า และบทบาทของภาคบริการ” จึงเกิดขึ้นเพื่อศึกษาการส่งออกบริการที่คำนึงถึงความเชื่อมโยงไปข้างหน้าและความเชื่อมโยงไปข้างหลังด้วยฐานข้อมูลของ OECD และ World Bank และส่วนรวมทั้งวิเคราะห์ศักยภาพของธุรกิจบริการไทยและผลกระทบต่อเนื่องไปยังผู้ประกอบการอุตสาหกรรมที่มีการใช้กิจกรรมบริการในฐานะปัจจัยการผลิตและปัจจัย

การส่งเสริมภาคบริการที่สนับสนุนการผลิตในยุคเศรษฐกิจใหม่

การส่งเสริมประสิทธิภาพภาคบริการที่สนับสนุนการผลิตในยุคเศรษฐกิจ มีความสำคัญต่อนโยบายการผลักดันภาคอุตสาหกรรมใหม่ของประเทศ อาทิ อุตสาหกรรม S-curve และ New S-curve และนโยบายระเบียงเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ซึ่งเป็นโครงการเพื่อส่งเสริมให้ไทยเป็นศูนย์กลางการผลิตสินค้าอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง รวมทั้งบริการที่ไทยมีความสามารถทางการแข่งขันสูง อาทิ การท่องเที่ยวมูลค่าสูง การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ และบริการทางการแพทย์และส่งเสริมสุขภาพ อุตสาหกรรมเหล่านี้ เป็นอุตสาหกรรมที่มีความเชื่อมโยงไปข้างหลังสูง ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ต้องใช้สินค้าและบริการในสาขาอื่นเป็นปัจจัยการผลิต

ดังนั้น การส่งเสริมประสิทธิภาพของภาคบริการ โดยเฉพาะบริการที่สนับสนุนการผลิตในยุคเศรษฐกิจใหม่ที่มีเทคโนโลยีดิจิทัลเป็นตัวขับเคลื่อน จะทำให้บริการสามารถถูกซื้อขายข้ามพรมแดนระหว่างประเทศได้มากขึ้น และทำให้ภาคการผลิตหันมาใช้ประโยชน์จากภาคบริการในฐานะปัจจัยการผลิตจากการจ้างบริษัทหรือบุคคลภายนอก (outsource) มากขึ้น

จากข้อมูล Trade in Value Added ของ OECD พบว่าประมาณ 2 ใน 3 ของมูลค่าเพิ่มของภาคบริการที่แฝงอยู่ในมูลค่าส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมของไทยมีต้นกำเนิดมาจากต่างประเทศ พัฒนาการของเทคโนโลยีดิจิทัลจะทำให้ภาคบริการมีความสำคัญเพิ่มขึ้นในการเพิ่มมูลค่าของสินค้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริการจากต่างประเทศ อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่สำคัญคือจะทำอย่างไรให้เกิดการเก็บข้อมูลการค้าบริการออนไลน์ข้ามประเทศอย่างเป็นระบบ

 
การให้ความสำคัญอย่างต่อเนื่องกับสาขาการบริการแบบดั้งเดิม

การส่งเสริมสาขาบริการสมัยใหม่ที่สนับสนุนภาคการผลิตมิได้หมายถึงการละเลยสาขาบริการสำคัญอื่น ๆ โดยเฉพาะสาขาการท่องเที่ยวที่มีบทบาทสูงต่อเศรษฐกิจไทย แม้การท่องเที่ยวจะเป็นบริการแบบดั้งเดิมที่ต้องการให้นักท่องเที่ยวมีต้นทุนสูงในการเดินทางเพื่อท่องเที่ยวในไทย เพราะการท่องเที่ยวในไทยมีความเฉพาะแตกต่างกับที่อื่น ดังนั้น หากต้นทุนการเดินทางมาไทยจะแพงขึ้นเล็กน้อย อาจไม่ส่งผลให้จำนวนนักท่องเที่ยวลดลงมาก แตกต่างกับสินค้าและบริการสมัยใหม่บางประเภทที่สามารถทดแทนกัน

อย่างไรก็ตาม การท่องเที่ยวหรือสาขาบริการแบบดั้งเดิม แม้จะมีบทบาทในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ แต่ไม่เพียงพอที่จะช่วยให้ไทยนั้นหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลางได้ ทั้งนี้พบว่าโครงสร้างการส่งออกบริการยังคงพึ่งพาบริการแบบดั้งเดิมโดยเฉพาะการท่องเที่ยว ทำให้ผลิตภาพแรงงานในภาคบริการของไทยมีค่าต่ำอย่างต่อเนื่อง จากรายงานของธนาคารโลกเมื่อปี 2559 พบว่า ภาคบริการมีผลิตภาพตามหลังภาคการผลิตถึงร้อยละ 30 นอกจากนี้ แม้การส่งออกบริการจะขยายตัวอย่างรวดเร็วในช่วงที่ผ่านมา แต่สัดส่วนต่อการส่งออกสินค้าและบริการโดยรวมมีเพียงร้อยละ 25 ของมูลค่าการส่งออกรวม การส่งออกบริการจึงไม่มีมูลค่าสูงพอที่จะยกระดับรายได้และเงินตราต่างประเทศเช่นเดียวกับการส่งออกสินค้าอื่น

 
การเปิดเสรีภาคบริการบางสาขามีความสำคัญและจะช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมอื่น

ความสำคัญและแนวโน้มของของภาคบริการที่จะถูกซื้อขายข้ามประเทศมีมากขึ้น ซึ่งจะทำให้การเปิดเสรีภาคบริการระหว่างประเทศมีความสำคัญเช่นกัน โดยจะช่วยให้ภาคบริการของไทยเพิ่มประสิทธิภาพการแข่งขัน และเนื่องจากบริการคือสินค้าที่จับต้องไม่ได้ ดังนั้นการกีดกันการค้าบริการระหว่างประเทศจะไม่สามารถใช้อากรนำเข้ามาเป็นเครื่องมือได้ แต่วิธีการกีดกันการค้าบริการระหว่างประเทศจะทำได้โดยการออกกฎระเบียบและข้อบังคับที่ซับซ้อนจำนวนมาก

ทั้งนี้ ไทยถือเป็นประเทศที่มีนโยบายการค้าบริการที่มีระดับการเปิดเสรีน้อย เมื่อเทียบกับประเทศที่มีระดับรายได้ ใกล้เคียงกัน นอกจากนี้ยังมีกฎระเบียบด้านตลาดบริการที่เข้มงวดกว่าประเทศอาเซียนอื่น โดยภาคบริการบางส่วนได้รับความคุ้มครองในการแข่งขันกับต่างชาติและภายในประเทศ โดยเฉพาะภาคบริการด้านวิชาชีพและบริการอื่น ๆ ที่ดำเนินการโดยรัฐวิสาหกิจ

การศึกษาของ Eurostat พบว่า การส่งออกการค้าบริการระหว่างประเทศ (Mode of Supply in Service trade) ของสหภาพยุโรปร้อยละ 69 ไปประเทศนอกกลุ่มเมื่อปี 2013 เป็นรูปแบบที่ 3 รูปแบบที่ 1 ร้อยละ 21 รูปแบบที่ 2 ร้อยละ 6 และรูปแบบที่ 4 ร้อยละ 4

สัดส่วนการค้าบริการระหว่างประเทศยังแตกต่างกันไปตามสาขาบริการ พบว่ารูปแบบที่ 3 มีความสำคัญที่สุดในกิจกรรมค้าส่งค้าปลีกและบริการทางการเงินและการประกันภัย เนื่องจากผู้ให้บริการอยู่ใกล้ชิดกับผู้รับบริการ เช่น ธุรกิจค้าปลีกต้องมาตั้งกิจการในประเทศผู้รับบริการ นอกจากนี้ รูปแบบที่ 3 ยังมีความสำคัญที่สุดกับบริการโทรคมนาคม สารสนเทศ และคอมพิวเตอร์ ถึงแม้ว่า รูปแบบที่ 1 จะมีบทบาทมากขึ้นในอนาคต โดยเฉพาะสาขาบริการทางทรัพย์สินทางปัญญา บริการทางธุรกิจอื่นๆ และการขนส่งและเก็บสินค้า ซึ่งถือเป็นการบริการที่ช่วยสนับสนุนภาคเศรษฐกิจอื่นๆ  ดังนั้น การเปิดเสรีบริการในรูปแบบที่ 3 และ รูปแบบที่ 1 จะช่วยเพิ่มการแข่งขันของภาคบริการไทย ซึ่งจะนำไปสู่ความสามารถทางการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมของประเทศได้

การออกกฎระเบียบที่ควบคุมการแข่งขันในภาคบริการยังไม่ชัดเจน

กฎระเบียบที่ควบคุมการแข่งขันในภาคบริการแตกต่างกันไปตามรูปแบบการค้าบริการระหว่างประเทศที่มี 4 รูปแบบ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รูปแบบที่ 1 3 และ 4 ที่รัฐมีแนวโน้มที่จะออกกฎระเบียบเพื่อกำกับการค้าบริการระหว่างประเทศได้ โดยการค้าบริการข้ามประเทศในรูปแบบที่ 1 อาจถูกกำกับผ่านกฎระเบียบการเคลื่อนย้ายแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างประเทศ ขณะที่ประเทศกำลังพัฒนารวมทั้งไทย ยังไม่มีความชัดเจนในการออกกฎระเบียบเพื่อกำกับดูแล และกฎหมายด้านนี้ยังอยู่ในกระบวนการพิจารณาของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

สำหรับการค้าบริการรูปแบบที่ 3 ไทยมีพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำกับดูแล และกฎหมายการทำงานของคนต่างด้าว ที่กำกับการเข้ามาทำงานของแรงงานต่างด้าวในไทย ซึ่งเป็นการค้าบริการรูปแบบที่ 4 อย่างไรก็ตาม การค้าบริการของแต่ละรูปแบบมีสัดส่วนในมูลค่าการค้าบริการระหว่างประเทศแตกต่างกันไป ปัจจุบัน ธนาคารแห่งประเทศไทยยังไม่มีการเปิดเผยข้อมูลการค้าบริการระหว่างประเทศแต่อย่างใด

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการค้า และบทบาทของภาคบริการ”

หัวหน้าโครงการ : ดร.ดวงดาว มหากิจศิริ

สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

เรียบเรียง คณพศ ภูวบริรักษ์
กราฟิก อุกฤษณ์ กฤตยโสภณ และ ณภัทร ศรีประเสริฐ 
พิสูจน์อักษรและตรวจทาน จินตนา ธรรมวงษ์
00:00
00:00
Empty Playlist