RC20366_00

อิสลามการเมืองกับการกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมมาเลเซีย

ประเทศมาเลเซียเป็นหนึ่งในประเทศที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์สูง จึงมีโครงสร้างทางสังคมที่เรียกว่า “พหุสังคม (Multiracial Society)” สัดส่วนประชากรมาเลเซียส่วนใหญ่จะเป็นชาวมลายู ชาวจีน ชาวอินเดีย และชาติพันธุ์อื่นๆ ตามลำดับ โดยชาวมลายูซึ่งเป็นชนชาติส่วนใหญ่ของมาเลเซียมีความผูกพันธ์กับศาสนาอิสลามอย่างแยกจากกันไม่ขาด

 

 

เบื้องหลังสังคมพหุวัฒนธรรมของมาเลเซียตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มีการต่อสู้และแย่งชิงพื้นที่ทางสังคมและอัตลักษณ์มาโดยเสมอ ศาสนาอิสลามซึ่งเป็นศาสนาประจำชาติ ถูกทำให้เป็นเครื่องมือทางการเมืองในการต่อรองผลประโยชน์และการสร้างอัตลักษณ์ชาติ แม้ว่ามาเลเซียจะไม่ใช่รัฐอิสลามเต็มรูปแบบแต่ก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าศาสนาอิสลามคือตัวแปรสำคัญในการขับเคลื่อนการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของมาเลเซีย “อิสลามการเมือง (Political Islam)”  คือกรอบแนวคิดหรือชุดความคิดของอิสลามที่เข้ามามีอิทธิพลต่อการเมืองและกิจกรรมทางการเมือง ซึ่งเป็นการอธิบายปรากฏการณ์สมัยใหม่ที่ใช้ศาสนาอิสลามมากำหนดกรอบทางการเมือง

ในบทความฉบับนี้จะนำท่านผู้อ่านไปรับรู้และทำความเข้าใจถึงพลวัตรของศาสนาอิสลามในสังคมมาเลเซียตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ซึ่งท้ายที่สุดผู้อ่านจะพบว่าศาสนาอิสลามนั้นมีอิทธิพลต่อชีวิตและหยั่งรากลึกอยู่ในทุกอณูชีวิตของชาวมาเลเซีย

 

คาบสมุทรมลายูหรือที่ตั้งของมาเลเซียในปัจจุบันเริ่มมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ตั้งแต่สมัยปลายศตวรรษที่ 14 ที่มีการเดินทางเข้ามาค้าขายของนักเดินเรือชาวอินเดียและชาวจีนจนเกิดเป็นความเจริญในพื้นที่บริเวณดังกล่าว และด้วยความรุ่งเรืองของคาบสมุทรมลายูสมัยนั้น ทำให้ชาติตะวันตกต้องการเป็นเจ้าของดินแดน โดยตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 เป็นต้นมา มาเลเซียได้ตกเป็นประเทศอาณานิคมของ     โปตุเกส ฮอลันดา และอังกฤษตามลำดับ จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1957 ซึ่งมาเลเซียได้รับเอกราชจากอังกฤษ  ในช่วงเวลาที่อังกฤษเข้าปกครองมีการอพยพเข้ามาของชาวจีนและชาวอินเดียเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก ซึ่งแรงงานดังกล่าวได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในภาคเกษตรกรรมและภาคเศรษฐกิจของมาเลเซียตั้งแต่นั้นมา ช่วงระหว่างการตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษ อังกฤษเล็งเห็นถึงจำนวนที่เพิ่มขึ้นของชาวจีนและอินเดียที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน จึงได้ดำเนินนโยบายการผสมผสานทางชาติพันธุ์ (The Ethnical Integration Policy) แต่อย่างไรก็ตาม ภายใต้การตกเป็นอาณานิคมเกือบห้าทศวรรษไม่ได้ทำให้ความเป็นอิสลามของมาเลเซียถูกกลืนกินหายไป ชาวมลายูยังคงทรงอิทธิพลในสังคมมาเลเซียในฐานะ “ภูมิปุตรา” ซึ่งหมายความว่าบุตรแห่งแผ่นดิน หรือในอีกแง่คือเจ้าของดินแดน ภายหลังการได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1957 จนกระทั้งสถาปนารัฐอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1963 ศาสนาอิสลามได้ถูกทำให้กลายเป็นเครื่องมือในการสร้างชาติของมาเลเซีย

ในสมัยแรกของสหพันธรัฐมาเลเซียหลังได้รับเอกราช นำโดย “ตนกู อับดุล ราห์มาน” (ค.ศ.1957-1969) แกนนำผู้เรียกร้องเอกราชและนายกรัฐมนตรีคนแรกของมาเลเซีย กล่าวได้ว่าในยุคนี้ศาสนาอิสลามยังไม่ค่อยถูกนำมาเป็นประเด็นหลักทางการเมืองมากนัก เนื่องจากเป็นยุคแรกๆ ของการสร้างชาติ ทั้งสถานการณ์โลกในตอนนั้นถูกคุกคามด้วยสงครามเย็น โดยเฉพาะในพื้นที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในช่วงเวลานั้นเป้าหมายหลักของชาติมาเลเซียจึงอยู่ที่การเร่งขจัดปัญหาภัยคอมมิวนิสต์ นโยบายที่ออกมาจึงเป็นนโยบายที่ไม่สร้างความแตกแยกและเป็นสร้างสมดุลระหว่างเชื้อชาติเป็นสำคัญ แต่อย่างไรก็ตามในช่วงปี ค.ศ. 1963-1966 อินโดนีเซียได้กลายเป็นภัยคุกคามหลักของมาเลเซียภายใต้อิทธิพลจากพรรคคอมมิวนิสต์อินโดนีเซีย และด้วยพันธมิตรหลักของอินโดนีเซียซึ่งก็คือประเทศโลกมุสลิมต่างกดดันมาเลเซียในกรณีพิพาทระหว่างมาเลเซียกับฟิลิปปินส์ในรัฐซาบาห์ ทำให้มาเลเซียต้องเปลี่ยนทิศทางของนโยบายต่างประเทศ จากที่สนับสนุนตะวันตก (Pro West) ซึ่งมาเลเซียมองว่าไม่เพียงพออีกต่อไป มาเป็นการสร้างพันธมิตรกับประเทศมุสลิมตะวันออกกลาง (Pro Arab) รวมถึงประเทศมุสลิมแอฟริกาอื่นๆ เพื่อรักษาสมดุลอำนาจ ทำให้ตั้งแต่นั้นมามาเลเซียได้เปิดประตูความสัมพันธ์สู่โลกมุสลิม และศาสนาอิสลามได้เข้ามามีบทบาทในการกำหนดทิศทางการเมืองของมาเลเซีย


 

การดำเนินความสัมพันธ์กับโลกมุสลิมได้เพิ่มบทบาทในเวทีโลกของประเทศมาเลเซียซึ่ง ณ ขณะนั้นซึ่งเป็นเพียงประเทศเกิดใหม่ที่กำลังก่อร่างสร้างตัว แต่อย่างไรก็ตาม ภายในสังคมมาเลเซียในช่วงเวลาดังกล่าวกลับเกิด “วิกฤตการณ์ 1969” ซึ่งเป็นการจลาจลครั้งใหญ่จากการปะทะกันระหว่างชาวมลายู ชาวจีน และชาวอินเดียจากประเด็นความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและความไม่พอใจในนโยบายการให้สิทธิพิเศษแก่ชาวมลายูเหนือชาติอื่น ภายหลังจากเหตุการณ์นั้น “ตน อับดุลราชัค ฮุสเซน” นายกรัฐมนตรีคนต่อมาได้ประกาศนโยบายเศรษฐกิจใหม่ (New Economic Policy : NEP) เพื่อแก้ไขต้นตอของปัญหา กระจายความเจริญสู่ทุกเชื้อชาติ มาเลเซียให้ยุคของตน อับดุลราชัค มีการดำเนินความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกับชาติมุสลิมเต็มรูปแบบ ซึ่งการดำเนินความสัมพันธ์ดังกล่าวได้กอบกู้ภาพลักษณ์ของมาเลเซียในเวทีโลกที่สูญเสียไปในเหตุการณ์จราจล 1969 ไว้ได้ นอกจากนี้ การเข้าร่วมการองค์การอิสลามระหว่างประเทศ (Organization of Islamic Cooperation : OIC) ได้เพิ่มบทบาทของมาเลเซียในเวทีโลกในอีกระดับ พร้อมกันนั้นมาเลเซียก็ได้รับความช่วยเหลือจากประเทศมุสลิมต่างๆมากมาย ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเหลือทางด้านวัฒนธรรมเพื่อรักษาอัตลักษณ์อิสลามหรือการพัฒนาความเจริญของสังคมมุสลิม การได้รับเงินกู้ยืมเพื่อการพัฒนาโครงการทางเศรษฐกิจจาก Islamic Development Bank (IDB) ซึ่งก่อให้เกิดรายได้ทางการค้าให้กับมาเลเซียจำนวนมหาศาล กล่าวในอีกแง่คือ การเปิดประตูสู่โลกมุสลิมของมาเลเซียในยุคนี้เป็นจุดที่ทำให้อิสลามมาเลเซียซึ่งเป็นภาคที่อ่อนแอทางเศรษฐกิจได้รับความช่วยเหลือจนเข้มแข็ง และสามารถยกระดับความเจริญขึ้นมาได้

 

ยุคสมัยของการตื่นตัวของอิสลามการเมืองได้เริ่มขึ้นในสมัยของมหาธีร์ มูฮัมหมัด นายกคนที่ 4 ของมาเลเซีย ผู้ซึ่งดำรงยาวนานที่สุด (ค.ศ. 1981-2003) ในสมัยของมหาธีร์เกิดความพยายามในการชูโรงและตีความคำว่าอิสลามที่แท้จริง เกิดขบวนการฟื้นฟูศาสนาอิสลามหรือกลุ่มดะวะห์ (Dawah) ที่ต้องการขับเคลื่อนการตื่นตัวในศาสนาอิสลามและสร้างความศรัทธาที่เข้มแข็ง พร้อมทั้งการปฏิบัติที่เคร่งครัดในกิจของมุสลิม ในยุคดังกล่าวอาจมองได้ว่ากระแสอิสลามการเมืองมาเลเซียกำลังเฟื่องฟูถึงที่สุด เนื่องจากรัฐบาลมหาธีร์ได้มีสอดแทรกค่านิยมอิสลามเข้าไปในนโยบายการพัฒนาขับเคลื่อนประเทศ โดยให้ศาสนาอิสลามพัฒนาควบคู่ไปกับเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ อย่างยุทธศาสตร์การพัฒนามาเลเซียหรือ “วิสัยทัศน์ 2020” ในขณะนั้นก็พบว่ามีศาสนาอิสลามเป็นตัวขับเคลื่อนและกำกับอยู่เบื้องหลัง ในยุคนี้จึงมีโครงการที่เกี่ยวข้องกับศาสนาอิสลามเกิดขึ้นมากมาย ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจที่มีการก่อตั้งธนาคารอิสลาม หรือมูลนิธิด้านเศรษฐกิจของศาสนาอิสลาม หรือในด้านของการศึกษาที่มีการเพิ่มความรู้ทางศาสนาเป็นวิชาสอบของโรงเรียน การจัดตั้งสถาบันและการเรียนรู้อิสลาม เป็นต้น อย่างไรก็ตามในช่วงปลายสมัยของมหาธีร์ ซึ่งเป็นยุคตกต่ำของพรรครัฐบาลอัมโน (UMNO) ศาสนาอิสลามถูกใช้ในฐานะเครื่องมือเรียกความนิยมและสัญลักษณ์การต่อสู้แย่งชิงคะแนนนิยมระหว่างพรรคฝ่ายค้านและพรรครัฐบาล

กระแสของอิสลามการเมืองได้ผันเปลี่ยนสู่ความเป็นสมัยใหม่มากขึ้นในยุคของนายกอับดุลเลาะห์ อาหมัด บาดาวี ซึ่งสถานการณ์โลกในขณะนั้นเกิดความหวาดกลัวต่อชนชาติมุสลิมเนื่องจากเหตุการณ์ก่อการร้าย 911 ที่เกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกา ในสมัยนี้มาเลเซียจึงพยายามกำหนดรูปแบบของมุสลิมที่ไม่แข็งกร้าว นายกบาดาวีได้มีการจัดทำแนวคิดอิสลามสมัยใหม่ หรือ Islam Hadhari ซึ่งแนวคิดดังกล่าวเป็นการนำเสนอความนำสมัยของโลกมุสลิม โดยท้ายที่สุดแนวคิดดังกล่าวได้รับการยอมรับและสามารถลบภาพความรุนแรงของมุสลิมลงได้ อย่างไรก็ตามในเวลาต่อมา  แนวทาง Islam Hadhari ถูกมองว่าเป็นเครื่องมือในการลงโทษกลุ่มคนที่ไม่ใช่มุสลิม ทำให้ถูกยกเลิกไปในที่สุด กระแสอิสลามการเมืองค่อยๆแผ่วเบาลงในสมัยของนายกนาจิบ ราชัค จนถึงปัจจุบัน

 

ในส่วนสุดท้าย เราจะเห็นได้ว่าศาสนาอิสลามคือเครื่องมือทางการเมืองที่มีสารพัดประโยชน์ ศาสนาอิสลามสามารถเป็นกลไกในการสร้างอัตลักษณ์ชาติมาเลเซีย ต่อมาศาสนาอิสลามก็สามารถเป็นเครื่องมือในการต่อรองผลประโยชน์ของแต่ละฝ่าย สามารถสร้างความนิยมและเป็นเครื่องบ่นทำลายในได้เวลาเดียวกัน ในสังคมมาเลเซีย อิสลามการเมืองคือสมการตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ โดยศาสนาอิสลามและคนมาเลย์ (มลายู) ดำรงอยู่ร่วมกันมาอย่างแยกจากกันไม่ขาด ดั้งนั้นศาสนาอิสลามจึงเป็นหนึ่งตัวแปรที่สำคัญที่สุดในการกำหนดทิศทางของมาเลเซียทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอาจจะรวมถึงอนาคตประเทศของมาเลเซียด้วยเช่นกัน

 

————————————————————–

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “โครงการวิจัยอิสลามการเมืองในอินโดนีเซียและมาเลเซีย”

หัวหน้าโครงการ: สามารถ ทองเฝือ
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง เปรมยุดา ธรรมพัชรากร
กราฟิก ณปภัช เสโนฤทธิ์
ตรวจภาษาและความถูกต้อง ญาณิตา เหลืองคงอยู่
00:00
00:00
Empty Playlist