MRG5180294_1200x800_web

ที่มาและประโยชน์น่ารู้จากรามูลสัตว์

หลายครั้งที่เราอาจสงสัยถึงว่า รา หรือจุลินทรีย์หลายๆอย่างที่มีการนำมาใช้ประโยชน์กันในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นในด้านการรักษาหรือยับยั้งโรคในสัตว์ หรือในพืช นี้มีที่มาอย่างไร ในงานวิจัยนี้ได้แสดงให้เห็นถึงที่มาของราชนิดหนึ่งจากหลากหลายชนิด นั้นก็คือรามูลสัตว์ ทุกท่านจะได้รับรู้ถึงที่มาการคัดเลือกก่อนที่จะทดสอบการใช้ประโยชน์ของมันได้จากงานวิจัยนี้

รามูลสัตว์ (coprophilous fungi) คืออะไร
รามูลสัตว์ เป็นราที่อาศัยอยู่ในมูลสัตว์และเป็นราที่มีบทบาทสำคัญในการย่อยสลายอินทรีย์วัตถุในธรรมชาติ สปอร์ของรามูลสัตว์สามารถทนทานต่อน้ำย่อยในกระเพาะและสำไส้ของสัตว์ เมื่อสัตว์กินอาหาร ได้แก่ใบไม้ หรือวัสดุต่างๆที่มีราปนเปื้อน ราจะผ่านระบบทางเดินอาหาร งอกเจริญเป็นเส้นใยและสร้างสปอร์ได้ เมื่อสัตว์ถ่ายมูลออกมาจึงมีราชนิดนี้อาศัยปนอยู่ร่วม รามูลสัตว์หลายชนิดสร้างสารทุติยภูมิ (secondary metabolites) ที่สามารถยับยั้งการเจริญของราและแบคทีเรียหลายชนิด เช่น รา Ascodesmis sphaerospora จากมูลวัว (bison dung) สร้างสาร Arugosin F ออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของแบคทีเรีย Bacillus subtilis และ Staphylococcus aureus สาเหตุโรคหนองฝีในคนและสัตว์ (Hein et al., 1998)
ในประเทศไทย ปี พ.ศ. 2542 ดร.เลขา มาโนช และคณะ ได้ศึกษารามูลสัตว์ในกลุ่ม Ascomycetes 19 ชนิดจากมูลสัตว์ 12 ตัวอย่างในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี และอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา พบว่า Ascomycetes จัดเป็นรากลุ่มใหญ่ที่พบมากและแพร่กระจายอยู่ทั่วโลก ราในกลุ่มนี้สร้างสารที่เป็นประโยชน์ สามารถนำมาใช้ควบคุมโรคพืชทางชีววิธี และสามารถยับยั้งรา แบคทีเรีย และพยาธิ ที่ทำให้คนและสัตว์เป็นโรค ในปีพ.ศ. 2547 ดร.สายัณห์ สมฤทธิ์ผล รายงานการศึกษารามูลสัตว์ พบว่ามีจำนวนถึง 130 ชนิดจากมูลสัตว์ชนิดต่างๆในประเทศไทย

การจำแนกชนิดของเชื้อรา


ในงานวิจัยนี้ได้ทำการเก็บตัวอย่างมูลสัตว์ 6 ชนิด ได้แก่ มูลเก้ง มูลช้าง มูลวัว มูลควาย มูลค่างแว่นถิ่นใต้ และมูลนก รวม 76 ตัวอย่างจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จ. นครราชสีมา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จ.เลย และ อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง จ. สุราษฎร์ธานี โดยนำมาแยกเชื้อราด้วยวิธีต่างๆ ในห้องปฏิบัติการ และพบว่า วิธี Moist chamber method* สามารถแยกราได้มากที่สุด
*เป็นวิธีแยกเชื้อ โดยการนำมูลสัตว์ที่ต้องการศึกษามาวางบนจานเลี้ยงเชื้อที่ทำการอบฆ่าเชื้อแล้วในกล่องพลาสติกใสที่มีฝาปิด วางกระดาษทิชชูภายในกล่องและหยดน้ำกลั่นลงบนกระดาษ จากนั้นเก็บไว้ในบริเวณที่มีแสงแดดส่องถึงที่อุณหภูมิ 28 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 2-3 วัน เพื่อทำการบ่มเชื้อ แล้วจึงนำก้อนตัวอย่างมาตรวจดูเชื้อราใต้กล้องจุลทรรศน์แบบ stereo จากนั้นย้ายสปอร์ของเชื้อรามาวางบนสไลด์และตรวจสอบดูโครงสร้างภายใต้กล้องจุลทรรศน์แบบ compound เพื่อทำการจำแนกชนิดของเชื้อรา เมื่อแยกเชื้อสำเร็จแล้ว จึงนำเชื้อบริสุทธิ์ (Pure culture) ของราที่จำแนกชนิดเรียบร้อยแล้วมาทำการเก็บรักษา ด้วยวิธีต่าง ๆ ได้แก่ Soil culture, Liquid paraffin, กระดาษกรอง และบน Slant PDA จากนั้นเก็บรักษาในตู้เย็นที่อุณหภูมิ 10 องศาเซลเซียส
เมื่อพิจารณาจำนวนสายพันธุ์ราที่พบจากแหล่งที่เก็บทั้ง 3 แห่ง พบว่าสามารถแยกรามูลสัตว์ จากมูลเก้งได้จำนวนสายพันธุ์มากที่สุด (27 สายพันธุ์) รองลงมาได้แก่ มูลช้าง (19 สายพันธุ์) มูลควาย (11 สายพันธุ์) มูลวัว (7 สายพันธุ์) มูลค่างแว่นถิ่นใต้ (3 สายพันธุ์) และมูลนก (2 สายพันธุ์)
ผลจำแนกชนิดของรา พบว่า Sporormiella minima คือราที่พบจำนวนมากที่สุดคือ 10 สายพันธุ์ รองลงมาคือSordaria fimicola (6 สายพันธุ์) และ Chaetomium globosum (6 สายพันธุ์) นอกจากนี้ยังพบรา Podospora setosa (P. setosa) เป็นครั้งแรกในประเทศไทย โดย P. setosa สามารถแยกได้จากมูลช้าง ที่เก็บในช่วงที่มีอากาศหนาวเย็น ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จ. เลย

ประโยชน์ของรามูลสัตว์


ราสามารถบอกอายุของฟอสซิลพืชและสัตว์ในยุคโบราณได้ มีการค้นพบว่ารา P. setosa มีการนำมาใช้ในการศึกษาด้านอณูชีวโมเลกุล Ribosomal protein electrophoretical และ Immunological method (Goff and Begueret, 2004) นอกจากนี้ยังรายงานการศึกษา Ascospores ของรา Coprophilous sordaria, sporormiella และ podospora ในการบ่งบอกอายุของฟอสซิลพืชและสัตว์ในยุคโบราณ Van Geel et al. (2007)
นอกจากนี้นักวิจัยยังพบว่า รามูลสัตว์มีศักยภาพในการยับยั้งการเจริญของราสาเหตุโรคพืช โดยทำการคัดเลือกรา Coprophilous ascomycetes ที่แยกได้จากมูลช้างและมูลเก้ง จำนวน 6 สายพันธุ์ ประกอบด้วย Chaetomium cupreum, Chaetomium globosum, Gelasinospora brevispora, Gelasinospora indica, Emericella variecolor และ Hamigera avellanea เพื่อมาศึกษาความสามารถการเป็นปฏิปักษ์ต่อราสาเหตุโรคพืช 9 ชนิด โดยพบว่ารา Coprophilous ascomycetes 2 สายพันธุ์ ได้แก่ Gelasinospora brevispora และ Gelasinospora indica ที่แยกได้จากมูลเก้ง ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จ. เลย ให้ผลในการยับยั้งการเจริญของราสาเหตุโรคพืชดีที่สุด โดยสามารถยังยั้งการเจริญของเส้นใยรา Heminthosporium maydis สาเหตุโรคใบไหม้ข้าวโพด และ Fusarium oxysporum สาเหตุโรคเหี่ยวของมะเขือเทศ โดยมีเปอร์เซนต์การยับยั้งมากกว่า 80%
จากข้อมูลดังกล่าว เห็นได้ว่า รามูลสัตว์มีประโยชน์มากมายโดยเฉพาะด้านการเกษตร โดยสามารถนำราที่แยกได้เป็นสายพันธุ์บริสุทธิ์แล้วและมีประสิทธิภาพในการเป็นปฏิปักษ์ต่อราสาเหตุโรคพืช ไปพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ธรรมชาติจากจุลินทรีย์ในการควบคุมโรคพืชโดยชีววิธี เพื่อเพิ่มทางเลือกในการใช้ประโยชน์จากจุลินทรีย์ และเป็นการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติให้คุ้มค่า

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “ความหลากหลายของรา Coprophilous ascomycetes และการนำไปใช้ประโยชน์ทางการเกษตร”

หัวหน้าโครงการ : อรอุมา เพียซ้าย
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง บุษยา เกรย์
กราฟิก พิชญาภา นาคทับที
00:00
00:00
Empty Playlist