จังหวัดระยองเป็นเมืองที่มีการนำนวัตกรรมมาใช้ในการพัฒนาจังหวัด และถูกกำหนดให้เป็นเมืองนานาชาติมาตรฐานโลกที่น่าอยู่ที่สุดในอาเซียน เมืองธุรกิจอุตสาหกรรมที่ทันสมัย เน้นการวิจัยด้านอาหาร เศรษฐกิจชีวภาพ ปิโตรเคมี และเคมีภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แต่จะทำให้อุตสาหกรรม และสิ่งแวดล้อมพัฒนาไปพร้อมกันกับความเป็นอยู่ของชุมชนในพื้นที่จำเป็นต้องบูรณาการทุกหน่วยงานเข้าร่วมกัน ทำงานให้สอดคล้องกัน แต่จะทำได้อย่างไรสามารถติดตามได้จากบทความนี้
การพัฒนาเมืองจังหวัดระยอง
จังหวัดระยองจะถูกผลักดันให้เป็นนิคมอุตสาหกรรม ที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง และอุตสาหกรรมเชิงนิเวศน์ อีกทั้งมีนโยบายพัฒนาสภาพแวดล้อมของจังหวัดระยองให้เป็นเมืองน่าอยู่เอื้อต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจและสังคม แต่จากในอดีตที่ผ่านที่ได้ดำเนินนโยบายลักษณะนี้ กลับได้รับผลลัพธ์ที่สวนทางกัน โดยการผลิตด้านอุตสาหกรรมประสบความสำเร็จด้วยดี แต่การจัดการสภาพแวดล้อมไม่เป็นไปตามที่คาดหวังไว้ โครงการนี้ได้เล็งเห็นความสำคัญของปัญหานี้ จึงศึกษาหาแนวทางและกลไกในการพัฒนาระบบทรัพยากรน้ำ และการส่งเสริมด้านการเกษตรและการตลาดให้ดีควบคู่ไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจภายในจังหวัด
ประเด็นศึกษาพัฒนา
ยุทธศาสตร์ประเทศ ภูมิภาค กลุ่มจังหวัด และจังหวัดเป็นแนวทางหลักของแผนพัฒนาที่จะเกิดขึ้นในจังหวัด ซึ่งปัจจุบัน “ขาดการเชื่อมโยงระหว่างยุทธศาสตร์ให้ลงไปถึงระดับพื้นที่ ดังนั้นเพื่อสร้างการเชื่อมโยงยุทธศาสตร์ระดับต่างๆ ให้ลงไปถึงแผนพัฒนาจังหวัด และสามารถลงไปถึงระดับพื้นที่เพื่อให้เกิดการบูรณาการแผนพัฒนาที่สามารถสร้างผลลัพธ์ที่ประสบความสำเร็จ งานวิจัยนี้จึงต้องอาศัยการศึกษา กฎหมาย, อำนาจหน้าที่ และรูปแบบกลไกการทำงานของหน่วยงานราชการต่างๆ ที่มีอยู่แล้วเชื่อมโยงข้อต่อที่ยังขาดเพื่อให้เกิด “แผนพัฒนาจังหวัดแบบบูรณาการที่เกิดความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ในระดับต่างๆ”
หน่วยงานร่วมพัฒนาในแต่ละด้าน
หน่วยงานระดับจังหวัด ที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องในด้านต่างๆ ได้แก่
ด้านทรัพยากรน้ำ โครงการชลประทานระยอง รับผิดชอบการบริหารจัดการน้ำ และโครงการ ปฏิบัติการคันคูน้ำที่ 9 รับผิดชอบวางแผนงานก่อสร้างระบบชลประทานในระดับไร่นา ซึ่งเป็นการดำเนินงานเพื่อรองรับการเติบโตของการพัฒนาพื้นที่ทั้งด้านการอุปโภค บริโภค การอุตสาหกรรม และการเกษตร
ด้านการเกษตร สำนักงานเกษตรจังหวัดระยอง รับผิดชอบการส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร องค์กรเกษตรกรและวิสาหกิจเกษตรของชุมชน การส่งเสริมและประสานถ่ายทอดความรู้ด้านการผลิตการ จัดการผลผลิตต่างๆ และ “ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.)” ซึ่งเป็นศูนย์ที่ตั้งขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างเกษตรกร และกรมส่งเสริมการเกษตร เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้การผลิตสินค้าเกษตรที่ถูกต้องและเหมาะสมสำหรับชุมชน และเป็นศูนย์กลางการบริการ และแลกเปลี่ยนความรู้ข้อมูลข่าวสารของหน่วยงานต่างๆ กับเกษตรกรในชุมชน
ด้านการตลาด จังหวัดระยอง ได้ร่วมกับกลุ่มเกษตรกรในอำเภอเมือง และอำเภอบ้านค่าย จัดตั้งตลาดกลางผลไม้ ณ ที่ตั้งของสหกรณ์ออมทรัพย์ครูระยอง จำกัด โดยจัดให้มีตลาดในช่วงเดือนมีนาคม-มิถุนายน และจังหวัดระยอง ได้ร่วมกับ อบต.ตะพง จัดกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงเกษตร (ถนนผลไม้สไตล์ตะพง ตามแนวถนนสายตะพงยายดา) นอกจากนี้กำลังอยู่ในช่วงการพัฒนาจัดทำตราสัญลักษณ์เพื่อรับรองคุณภาพสินค้าการเกษตร ยกระดับคุณภาพสินค้า และเพิ่มความมั่นใจให้ผู้บริโภค ซึ่งเป็นความร่วมมือกันระหว่างภาครัฐและเกษตรที่สมัครใจ
ลักษณะการทำงานเชื่อมโยงกันของหน่วยงานในพื้นที่
การดำเนินการของโครงการได้มีการประชุมหารือกับหน่วยงานในพื้นที่เป้าหมาย ได้แก่ อบต. จำนวน 3 แห่ง คือ อบต.นาตาขวัญ อบต.บ้านแลง และ อบต.ตะพง ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้
ด้านทรัพยากรน้ำ ในช่วงหน้าแล้งโครงการชลประทานระยอง โดยฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 (ฝายบ้านค่าย) ประสานงานกับกลุ่มผู้ใช้น้ำในเขต อบต.นาตาขวัญ ที่ใช้ระบบสูบน้ำด้วยไฟฟ้า เพื่อตรวจสอบความสมบูรณ์ของระบบ ช่วงเวลา และปริมาณน้ำที่ต้องการใช้ ข้อจำกัดของระบบ คือ คลองชลประทานที่ส่งน้ำมายังสถานีสูบน้ำสามารถส่งน้ำได้ 1.6-1.9 ลบ.ม./วินาที ดังนั้น กลุ่มผู้ใช้น้ำต้องมีการจัดรอบเวรเพื่อป้องกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นกับเครื่องสูบน้ำเนื่องจากมีปริมาณน้ำไม่เพียงพอต่อการสูบน้ำ การตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำและการวางแผนจัดสรรน้ำ จะเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างโครงการชลประทานและพื้นที่ จะเห็นได้ว่า การพัฒนาทรัพยากรน้ำจะช่วยลดปัญหาขาดแคลนทรัพยากรน้ำในช่วงหน้าแล้งซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญ ในการดูแลไม้ผล และคุณภาพของผลผลิต ทำให้สามารถขยายช่วงเวลาที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรได้อีกทางหนึ่ง
ด้านการเกษตร แนวทางการพัฒนาการเกษตรสามารถแบ่งออกเป็น 6 ด้าน ได้แก่ 1) การลดต้นทุนการผลิต, 2) การพัฒนาการผลิต, 3) การพัฒนามาตรฐานผลผลิต, 4) การรวบรวมองค์ความรู้, 5) การส่งเสริมแรงงาน และเกษตรกรรุ่นใหม่ และ 6) การใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ การพัฒนาโครงการด้านการเกษตรสามารถดำเนินกิจกรรมผ่าน “ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.)” ทั้งนี้ ยังมีการใช้เทคโนโลยี สมัยใหม่เพื่อทุ่นแรง เช่น ระบบการให้น้ำแบบอัตโนมัติ, การให้ปุ๋ยทางระบบน้ำ, อุปกรณ์ช่วยในการเก็บเกี่ยวผลผลิต, การทำปุ๋ยปรับปรุงดิน เป็นต้น
ด้านการตลาด เนื่องจากในพื้นที่โครงการมีสวนผลไม้เป็นจำนวนมาก ซึ่งมีฤดูกาลออกผลผลิต ในช่วงเดือนเมษายน-มิถุนายน ของทุกปี การดำเนินงานด้านการตลาดของทางจังหวัดและ อบต.ตะพง คือ การจัดกิจกรรมส่งเสริมการตลาดขึ้นในพื้นที่ อบต.ตะพง โครงการได้ดำเนินการต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 โดยเป็นกิจกรรมที่ใช้ชื่อว่า “ถนนผลไม้ สไตล์ตะพง” เพื่อให้เกษตรกรได้จำหน่ายสินค้าที่สวนของตนเอง และเปิดสวนเกษตรของตนเองให้นักท่องเที่ยวเยี่ยมชม และ อบต.ตะพง ได้กำหนดให้มีมาตรการประกันคุณภาพสินค้าโดยเฉพาะทุเรียน คือ หากทุเรียนผลใดที่นักท่องเที่ยวซื้อไปรับประทานแล้วมีปัญหาเรื่องคุณภาพ เช่น ทุเรียนอ่อน เป็นต้น สามารถนำทุเรียนผลนั้นมาคืนที่ อบต.ตะพง แล้วจะได้รับการชดเชย โดยสามารถเลือกได้ว่าจะรับเป็นทุเรียนผลใหม่ หรือรับเงินคืนก็ได้ โดยทาง อบต.ตะพง จะไปดำเนินการกับผู้ขายต่อไป

คณะทำงานในแต่ละพื้นที่สามารถเชื่อมโยงการทำงานที่แยกส่วนในแต่ละ อบต. ให้มาอยู่ในบริบทเดียวกัน โดยอาศัยทรัพยากรน้ำและกายภาพเป็นฐานเชื่อมโยง พร้อมการเชื่อมโยงเรื่องราวที่สามารถนำไปทำซ้ำในพื้นที่อื่นที่มีเงื่อนไขการพัฒนาทรัพยากรน้ำอยู่แล้วหรือกำลังมีแผนเริ่มการพัฒนา เพื่อเพิ่มประโยชน์จากการพัฒนาทรัพยากรน้ำของจังหวัด โดยเชื่อมโยงกับกิจกรรมด้านการเกษตร และการตลาด ซึ่งเป็นภาพของห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ซึ่งเป็นรูปธรรมและมีกิจกรรมระดับพื้นที่ที่สามารถอธิบายขั้นตอนได้อย่างชัดเจน
อีกทั้งห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ยังมีส่วนสำคัญในการทำให้การบูรณาการนั้นเกิดขึ้น เพราะเกิดการสร้างความสัมพันธ์ในการทำงานระหว่างกัน ช่วยลดรอยต่อระหว่างหน่วยงาน ทำให้เกิดความร่วมมือกันในการทบทวนโครงการ สร้างการบูรณาการระหว่างโครงการของแต่ละหน่วยงานให้เกิดขึ้น กลไกการทำงานของคณะกรรมการฯ มีความแตกต่างจากคณะกรรมการอื่นๆ เพราะผู้ว่าราชการจังหวัดจะเข้ามามีส่วนร่วมในการวางแนวคิด การวางวิสัยทัศน์ การเชื่อมโยงนโยบาย และการผลักดันโครงการให้มีการปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมโดยอาศัย “งบประมาณแบบบูรณาการจังหวัด” เป็นสิ่งเชื่อมโยงตามทิศทางที่จังหวัดตั้งเป้าหมายไว้ โดยการเชื่อมโยงด้วย “ห่วงโซ่คุณค่า” (Value Chain) ซึ่งเป็นสร้างการเชื่อมโยงของกิจกรรมในพื้นที่และการทำงานของหน่วยงานเข้าด้วยกัน

อ้างอิงข้อมูลจากโครงการวิจัย “การพัฒนากลไกและกระบวนการเพื่อสนับสนุนการวางแผนจัดทำงบประมาณด้านทรัพยากรน้ำและเกษตรโดยใช้ระบบสารสนเทศในการเชื่อมโยงข้อมูลและสนับสนุนจังหวัดระยอง” หัวหน้าโครงการ : ชาญยุทธ กาฬกาญจน์ |
เรียบเรียง ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์
กราฟิก ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์






