RC20372_00

ยกระดับโลจิสติกส์ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

ปัจจัยด้านโลจิสติกส์ถือเป็นปัจจัยหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ ปัจจุบันรัฐบาลไทยได้ให้ความสำคัญในการพัฒนาระบบโลจิสติกส์อย่างมาก เห็นได้จาก การกำหนดแผนพัฒนาตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ที่มี นโยบายสำคัญ คือ การพัฒนาระบบโลจิสติกส์อย่าง มั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน เพื่อพร้อมรับกับการปรับโครงสร้างประเทศไทยไปสู่ประเทศไทย 4.0

 

สภาวการณ์ระบบโลจิสติกส์ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

ในสภาวการณ์ปัจจุบันเศรษฐกิจโลกได้ก้าวเข้าสู่ยุคโลกาภิวัตน์อย่างเต็มตัว มีการเพิ่มขึ้นของการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศมากขึ้น เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในภาคอุตสาหกรรม การติดต่อสื่อสาร การขนส่ง เป็นต้น ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ ส่งผลต่อการขยายตัวของเศรษฐกิจในหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย โดยในประเทศไทยนั้นแนวโน้มการขยายตัวของเศรษฐกิจจะเริ่มจากเมืองหลวง นั่นคือ กรุงเทพฯ กระจายไปยังเขตจังหวัดปริมณฑล (นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร) รวมไปถึงหัวเมืองหลักต่างๆ ตามภูมิภาค ซึ่งนับเป็นเขตเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศ

ซึ่งการขยายตัวของเศรษฐกิจดังกล่าว ก็นำมาซึ่งความสำคัญของระบบโลจิสติกส์ที่ต้องพัฒนาให้สอดรับและสนับสนุนการขับเคลื่อนเศรษฐกิจอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตามในปัจจุบันไทยยังประสบปัญหาในการพัฒนาเรื่องนี้ ทั้งปัญหาในเชิงโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ และการขาดการบริหารจัดการการให้บริการตามมาตรฐานสากล โดยเฉพาะพื้นที่กรุงเทพมหานครและเขตจังหวัดปริมณฑล ซึ่งทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมา อาทิ ปัญหาเรื่องต้นทุนที่ยังมีสัดส่วนที่สูง สิ่งอำนวยความสะดวกด้านโลจิสติกส์ที่มีอยู่ยังถูกใช้อย่างไม่เต็มประสิทธิภาพหรือผิดวัตถุประสงค์ และไม่สามารถรองรับกับอุปสงค์ที่เกิดขึ้น อีกทั้งยังมีปัญหาสินค้าที่ไหลผ่านเข้า – ออกพื้นที่กรุงเทพฯ จากแต่ละจังหวัดในกลุ่มปริมณฑลมีความแตกต่างกัน ทำให้เกิดความล่าช้าและซับซ้อนในการขนส่ง นอกจากนี้ ยังพบว่าหลายภาคส่วนมีความต้องการที่จะใช้ประโยชน์จากรูปแบบการขนส่งอื่นๆ เช่น ทางน้ำ ทางราง แต่ระบบโครงสร้างพื้นฐานโดยรวมยังไม่เอื้อต่อการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ

จากความสำคัญข้างต้น นำมาสู่โครงการวิจัยเรื่อง “การศึกษาข้อมูลระบบโลจิสติกส์กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเบื้องต้นเพื่อเตรียมความพร้อมการเป็นมหานครแห่งเอเชีย” ซึ่งได้ทำการศึกษาระบบโลจิสติกส์ โครงสร้างพื้นฐาน ระบบคมนาคมขนส่งในปัจจุบันและแผนยุทธศาสตร์ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเบื้องต้น พร้อมนำเสนอแนวทางในการยกระดับระบบโลจิสติกส์ไทยในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาด้านต่างๆ เช่น การพัฒนาระบบถนนที่เชื่อมโยงเมืองหลัก เชื่อมโยงกรุงเทพฯ และปริมณฑล รวมไปถึงการเชื่อมต่อของระบบคมนาคมที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นทางบก ทางน้ำ ทางราง และทางอากาศ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของบริการขนส่งและเครือข่ายโลจิสติกส์ที่เชื่อมโยง ทั้งต้นทางและปลายทางของเส้นทางโลจิสติกส์ อย่างไร้รอยต่อและประหยัดงบประมาณ รวมไปถึงเป็นการสร้างโอกาสทางการแข่งขันในด้านธุรกิจกับประเทศเพื่อนบ้าน

 

แนวทางการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล       

กรุงเทพมหานครและปริมณฑล นับเป็นเมืองศูนย์กลางที่มีความสำคัญที่สุดของประเทศไทย มีตำแหน่งทางภูมิศาสตร์เป็นแหล่งผลิตสินค้าเกษตรต้นน้ำและสินค้าอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพของประเทศ อีกทั้งยังเป็นประตูสู่การค้าระหว่างประเทศ เนื่องจากเป็นที่ตั้งของสนามบินนานาชาติและใกล้กับท่าเรือหลัก จึงเกิดการไหลของสินค้าจำนวนมากผ่านพื้นที่นี้ ทั้งเพื่อการส่งออกและการกระจายภายในประเทศ การขนส่งสินค้าที่เกิดขึ้นในปัจจุบันจึงมีการใช้เส้นทางถนนเป็นหลัก จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่สำคัญ ที่ก่อให้เกิดปัญหาด้านการคมนาคมขนส่งในเขตเมืองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อีกทั้งสิ่งอำนวยความสะดวกด้านโลจิสติกส์รวมถึงข้อกำหนดต่างๆ ที่มีอยู่ ยังไม่สามารถบรรเทาปัญหาที่เกิดขึ้นได้

ดังนั้นในการเตรียมความพร้อมเพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ ลดปัญหาการคมนาคม ขนส่ง และโครงสร้างพื้นฐานให้เหมาะสมกับศักยภาพและบทบาทของพื้นที่ เพื่อส่งเสริมบทบาทของพื้นที่สู่การเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ให้เป็นมหานครที่น่าอยู่มีสภาพแวดล้อมที่ดี และมีการพัฒนาที่ยั่งยืน จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการศึกษาและเรียนรู้แนวทางการพัฒนาในเรื่องนี้อย่างจริงจัง

หนึ่งในข้อมูลที่สำคัญสำหรับการเรียนรู้มาตรฐานและแบบอย่างการจัดการโลจิสติกส์นั้น คือ การเรียนรู้ปัจจัยสู่ความสำเร็จของประเทศที่ประสบความสำเร็จในการจัดการเรื่องนี้ เช่น ประเทศฝรั่งเศสและประเทศญี่ปุ่น เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการเตรียมความพร้อมของไทยในการพัฒนาระบบโลจิสติกส์และระบบขนส่งให้มีประสิทธิภาพ เพื่อรองรับการพัฒนาเศรษฐกิจทั้งภายในและนอกประเทศ และจัดการโลจิสติกส์ในอนาคตที่เหมาะกับบริบทของกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ได้ดังนี้

 

อย่างแรกควรมีการจัดตั้งศูนย์รวบรวมและกระจายสินค้าที่เรียกว่า City Distribution Centers (CDC) เช่นเดียวกับประเทศฝรั่งเศสและประเทศญี่ปุ่น เพื่อจำแนกสินค้าและขนส่งสินค้าด้วยยานพาหนะที่เหมาะสม ทั้งนี้หน่วยงานที่รับผิดชอบควรมีการศึกษาอย่างละเอียด ทั้งในเรื่องการเลือกทำเลที่ตั้งที่เหมาะสม และเรื่องการออกแบบเพื่อให้เหมาะสมสำหรับความต้องการในแต่ละพื้นที่ เช่น ทางฝั่งตะวันตก มีการไหลของสินค้าประเภทอาหารทะเลจำนวนมาก ควรพิจารณาและออกแบบให้มีห้องเย็น สามารถควบคุมอุณหภูมิเพื่อให้เหมาะกับสินค้า ทั้งนี้การดำเนินการต่างๆ ควรอิงกับความต้องการจากภาคเอกชนเป็นหลัก

นอกจากนี้อาจมีการพิจารณาเรื่องการขยายเขตพื้นที่โลจิสติกส์ โดยไม่ให้มีเฉพาะเขตพื้นที่วงแหวนเท่านั้น แต่ควรพิจารณาทำเลที่ตั้งให้ใกล้กับแหล่งอุตสาหกรรมและมีเส้นทางคมนาคมที่สะดวกสบาย

อย่างไรก็ตามการดำเนินการข้างต้นจะเกิดขึ้นได้นั้น จะต้องมีความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน แต่การจะนำภาครัฐและภาคเอกชนมาร่วมกันจัดการบริหารร่วมกันในด้านการขนส่งสินค้า รวมไปถึงการบริหารศูนย์การขนส่งสินค้าร่วมกันเป็นไปได้ยาก ดังนั้นรูปแบบที่มีแนวโน้มก่อให้เกิดการทำงานร่วมกันได้ จะต้องเป็นลักษณะที่มีการแบ่งบทบาทหน้าที่ในการจัดการระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนให้ชัดเจน

 

โดยในส่วนของภาครัฐ ควรเข้ามามีส่วนช่วยในการจัดการข้อมูล โดยอาจมีการสนับสนุนให้มีการจัดทำข้อมูลในระดับ Big Data เพื่อนำมาใช้วิเคราะห์หาแนวทางในการพัฒนาด้านโลจิสติกส์ โดยข้อมูลที่ทางภาครัฐควรจะนำมาประกอบนั้น มีด้วยกันหลายมิติ เช่น ข้อมูลปริมาณการขนส่งสินค้าในแต่ละเส้นทาง ลักษณะการจราจรในเส้นทางการขนส่งแต่ละสาย และข้อมูลปริมาณการจราจรในแต่ละช่วงเวลา เป็นต้น โดยวิธีการเก็บข้อมูลควรจะเป็นการนำเทคโนโลยีต่างๆ มาใช้ในการเก็บข้อมูล อย่างเช่น การใช้กล้องตรวจจับปริมาณรถ ระบบ GPS ในรถขนส่ง เป็นต้น เพื่อนำเอาข้อมูลเหล่านี้มาเป็นฐานข้อมูลในการวิเคราะห์เพื่อพัฒนาไปสู่การวางแผนยุทธศาสตร์ด้านโลจิสติกส์ที่เหมาะสม

โดยในกระบวนการทำงานนั้น ควรเป็นลักษณะบูรณาการระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งจากหน่วยงานที่รับผิดชอบในพื้นที่ (สำนักงานจังหวัดต่างๆ ) กับหน่วยงานที่รับผิดชอบโครงสร้างพื้นฐาน (กรมทางหลวง กรมการทางพิเศษ) เป็นต้น โดยเริ่มตั้งแต่การร่างแผน การรวบรวมข้อมูล และการนำไปปฏิบัติตามแผนที่วางเอาไว้ทุกขั้นตอน ควรมีการติดต่อประสานงานกัน เพื่อให้การพัฒนาเป็นไปในทิศทางเดียวกัน และเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ควรมีการวางแผนพัฒนาและสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนด้านโลจิสติกส์ โดยใช้ข้อมูลความต้องการของเอกชนรวมกับข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานในแต่ละพื้นที่ประกอบเป็นแผนการพัฒนาการลงทุน เช่น ที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง รวมถึงโครงสร้างภายในอาคาร ตลอดจนเครื่องมืออำนวยความสะดวกในกิจกรรมโลจิสติกส์โดยส่งเสริมและสนับสนุนทุกรูปแบบการขนส่งไม่ว่าจะเป็นทางถนน ทางน้ำ ทางอากาศ ทางราง

 

ในส่วนของบทบาทภาคเอกชนเอง ก็ถือว่ามีส่วนสำคัญในการส่งเสริมสนับสนุนให้การพัฒนาเรื่องนี้บรรลุผลได้เช่นเดียวกัน โดยภาคเอกชนแต่ละบริษัทอาจร่วมมือกันวางแผนและบริหารจัดการในการขนส่ง เพื่อให้ได้เส้นทางในการขนส่งที่คุ้มค่ามากที่สุด โดยนำข้อมูล แนวทางการขนส่ง ที่เกิดจากภาครัฐสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน กฎ/ระเบียบ/ข้อบังคับด้านการขนส่งต่างๆ มาประกอบในการตัดสินใจเลือกแนวทางในการขนส่งได้

และอีกเรื่องที่สำคัญที่เอกชนควรเข้ามามีบทบาทอย่างมากคือเรื่องเทคโนโลยีสนับสนุนการขนส่ง ภาคเอกชนควรจะมีการจัดการนำเทคโนโลยีมาช่วยพัฒนาการจัดการด้านโลจิสติกส์ อย่างเช่น การนำเทคโนโลยี GPS มาใช้ การเชื่อมต่อข้อมูลต่อภาครัฐในเรื่องของเส้นทางที่เหมาะกับการขนส่ง เป็นต้น โดยเทคโนโลยีเหล่านี้ ควรจะมีการเชื่อมต่อเพื่อส่งต่อข้อมูลที่เหมาะสมให้แก่ภาครัฐเพื่อที่จะสามารถนำข้อมูลไปทำ Big Data เพื่อการวิเคราะห์และพัฒนาด้านโลจิสติกส์ต่อไป นอกจากนี้ภาคเอกชนควรจะมีการร่วมมือกันในการรวบรวมข้อมูล ปัญหาและความต้องการในการขนส่งให้แก่ภาครัฐเพื่อที่ภาครัฐจะสามารถวางแผนพัฒนารองรับการขยายตัวของภาคธุรกิจและโลจิสติกส์ต่อไปได้

โดยสรุป แนวทางข้างต้นถือเป็นแนวทางสำคัญที่จะเป็นบันไดนำไปสู่การต่อยอดและพัฒนากรุงเทพและปริมณฑลเพื่อก้าวสู่การเป็น “มหานครแห่งเอเชีย” ซึ่งหากประสบผลสำเร็จไม่ใช่แค่ผู้ประกอบการภายในประเทศเท่านั้นที่จะได้รับประโยชน์ แต่ยังเป็นการส่งเสริมบทบาทของไทยในเรื่องระบบโลจิสติกส์ให้มีประสิทธิภาพในระดับสากลและสามารถแข่งขันกับประเทศคู่แข่งต่างๆ ในภูมิภาคได้

————————————————————–

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “การศึกษาข้อมูลระบบโลจิสติกส์กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเบื้องต้นเพื่อเตรียมความพร้อมการเป็นมหานครแห่งเอเชีย”

หัวหน้าโครงการ: ดวงพรรณ ศฤงคารินทร์
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง ภัณฑิลา ธนบูรณ์นิพัทธ์
กราฟิก ตวงทอง จงเจริญ
ตรวจภาษาและความถูกต้อง ญาณิตา เหลืองคงอยู่
00:00
00:00
Empty Playlist