web_01

แนวทางการส่งเสริมอุตสาหกรรมวัฒนธรรม

ในปัจจุบันเราจะเห็นได้ถึงกระแสความนิยมในวัฒนธรรมแบบเกาหลีใต้ ซึ่งถูกส่งผ่านมาจากสื่อบันเทิงที่เป็นที่นิยมอย่างมากของชาติเกาหลีใต้ ทั้งนี้ผู้อ่านอาจจะพอทราบอยู่แล้วว่ากระแสความนิยมในวัฒนธรรมเกาหลีใต้ของคนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เกิดจากความตั้งใจของรัฐบาลเกาหลีใต้ในการพัฒนาอุตสาหกรรมบันเทิงเป็นเครื่องจักรส่งออกวัฒนธรรม แสดงให้เห็นถึงแนวทางในการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจด้วยวัตถุดิบทางวัฒนธรรมของอุตสาหกรรมเกาหลี หากประเทศไทยต้องการพัฒนาเศรษฐกิจโดยใช้แนวทางเดียวกับเกาหลีใต้นั้น เราจะต้องทำอย่างไรบ้าง สามารถติดตามได้จากบทความนี้

เมื่อกลับมามองดูประเทศไทย ที่ผ่านมาก่อนหน้านี้อุตสาหกรรมวัฒนธรรมเหล่านี้อาจจะไม่ได้ถูกให้ความสำคัญมากนัก ทั้งที่อุตสาหกรรมวัฒนธรรมนี้อาจจะเป็นกลจักรที่สำคัญที่จะสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้มาก ผู้เขียนจึงขอเชิญชวนผู้อ่านสำรวจแนวทางการใช้อุตสาหกรรมสร้างสรรค์(อุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม)เป็นตัวขับเคลื่อนในการพัฒนาเศรษฐกิจ เพื่อผลักให้ประเทศไทยสามารถก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางให้เร็วขึ้น และส่งเสริมศักยภาพของอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม เอื้อให้ผู้ประกอบการสามารถพัฒนาฝีมือ

แนวทางการหลุดกับดักรายได้ปานกลางด้วยกลุ่มอุตสาหกรรมสร้างสรรค์

ในการศึกษาแนวทางการก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางตามทัศนะหลักๆพบว่ามักจะให้ความสำคัญในการมุ่งเป้าสร้างการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต โดยเสาะแสวงหาและให้การสนับสนุนอุตสาหกรรมที่มีแนวโน้มจะสามารถเป็นอุตสาหกรรมเป้าหมาย(Flagship)นำการพัฒนา เกณฑ์ในการคัดเลือกอุตสาหกรรมเป้าหมายต้องพิจารณาจากบทเรียนการพัฒนา พบว่าประเทศรายได้สูงให้ความสำคัญไปที่ “คุณภาพ” ผ่านการสร้างมูลค่าเพิ่มในอุตสาหกรรมหลักตามความเอื้ออำนวยสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ ในขณะที่ประเทศที่ติดกับดักรายได้ปานกลางให้ความสำคัญที่ “ราคา” ผ่านการสร้างโครงสร้างอุตสาหกรรมที่ต้นทุนต่ำ

เพื่อการวางกลยุทธ์ในการพัฒนาภายใต้บริบทที่บีบคั้นมาจากการแข่งขันทั้งด้าน “ราคา” และ “คุณภาพ” ภาคเศรษฐกิจสร้างสรรค์จึงถูกเลือกเป็นกลจักรหนึ่งเพื่อสร้างการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของไทยต่อไปในอนาคตตามเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติและแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ โดยจากการวิเคราะห์หากมีการดำเนินนโยบายยกระดับผลิตภาพของทุนและแรงงานในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ให้มีผลิตภาพและการสะสมทุนในอุตสาหกรรมที่เพิ่มขึ้น จะทำให้ประเทศไทยสามารถหลุดพ้นกับดักรายได้ปานกลางได้เร็วขึ้น 2 ปี(จากเดิม 15 ปีกลายเป็น 13 ปีภายใต้สมมติฐานว่ามีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจเฉลี่ยร้อยละ 5 ต่อปี)

เมื่อศึกษาประสบการณ์ต่างประเทศของภาครัฐในการสนับสนุนการสร้างเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ ภาครัฐควรมีบทบาทที่สำคัญในการ 1) ส่งสัญญาณในการสนับสนุนที่ชัดเจนและต้องเป็นการสร้างคำมั่นสัญญาระยะยาว 2) ทำนุบำรุงชุดคุณค่า(ซึ่งเป็นวัตถุดิบในการผลิตชิ้นงานในเศรษฐกิจสร้างสรรค์)ในส่วนที่เป็นสินค้าสาธารณะให้ผู้ประกอบการสามารถนำไปต่อยอดได้ 3) สร้างเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ที่ยึดโยงกับชุมชนและสังคม 4) อำนวยความสะดวกในการกระจายโอกาสในการใช้ประโยชน์จากเศรษฐกิจสร้างสรรค์

การกำหนดให้อุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมหลักขับเคลื่อนเศรษฐกิจจำเป็นต้องคำนึงถึงหลักการเป้าหมายในการปรับปรุงให้เอื้ออำนวยต่อการสร้างเศรฐกิจเชิงสร้างสรรค์ โดยจะต้องปฏิรูปเศรษฐกิจระดับมหภาควางแผนอำนวยความสะดวกในการเคลื่อนย้ายแรงงานอย่างเป็นระบบ สร้างนิเวศน์ทางเศรษฐกิจที่เหมาะสมมุ่งสร้างนวัตกรรมที่มากไปกว่าเพียงการลดต้นทุนการผลิต และสร้างมูลค่าผลิตภัณฑ์ให้ติดตลาดโดยไม่เสียคุณค่าในตัวเอง

องค์ประกอบที่สำคัญในการส่งเสริมอุตสาหกรรมสร้างสรรค์

การคัดเลือกสาขาอุตสาหกรรมเป้าหมายเพื่อให้เป็นตัวชูโรงในอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์ผ่าน 4 เกณฑ์ 1) สัดส่วนมูลค่าอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในสาขานั้นต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมของไทย 2) ตัวทวีคุณของอุตสาหกรรมในสาขา 3) มูลค่าเพิ่มของแรงงานสร้างสรรค์ และ 4) การใช้เกณฑ์การวิเคราะห์ผ่านแบบจำลองดุลยภาพเชิงพลวัต ซึ่งเกณฑ์ในการคัดเลือกทั้ง 4 ประการเป็นสิ่งสะท้อนผลกระทบทางเศรษฐกิจต่อผู้เกี่ยวข้องในระบบการผลิตของภาคอุตสาหกรรมนั้นทั้ง ผู้ที่ทำงานในอุตสาหกรรมโดยตรง และภาคเศรษฐกิจอื่นที่เกี่ยวข้อง ผลจากการคัดเลือกผ่านเกณฑ์ทั้ง 4 ได้สาขาอุตสาหกรรมเป้าหมายมา 3 เป้าหมายคือ อุตสาหกรรมแฟชั่น อุตสาหกรรมสื่อ และอุตสาหกรรมฝีมือและหัตถกรรม

จากการศึกษาของแนวโน้มอุตสาหกรรมเป้าหมายหลักทั้งสาม จึงได้ข้อสรุปแนวนโยบายของภาครัฐในการสนับสนุนอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์ทั้งสาม โดยแบ่งออกเป็นมิติหลักๆ 4 มิติคือ การเข้าถึงแหล่งเงินทุน การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ โครงสร้างพื้นฐาน และทรัพย์สินทางปัญญา

ในด้านการเข้าถึงแหล่งทุน ผู้ประกอบการมีความจำเป็นในการได้รับการสนับสนุนเงินทุนเพื่อพัฒนาการผลิต ในกลุ่มผู้ประกอบการขนาดเล็กที่มีศักยภาพหากเกิดปัญหาไม่มีทุนที่เพียงพอในการยกระดับการผลิตจะทำให้เสียโอกาสทางธุรกิจเมื่อมีความต้องการสินค้ามากเกินที่จะผลิตได้ ภาครัฐจึงมีความจำเป็นในการเข้ามาดำเนินการสนับสนุนและผ่อนปรนเงื่อนไขการกู้เงิน รวมถึงให้ความช่วยเหลือด้านเครื่องจักร ในส่วนของผู้ประกอบการขนาดกลางและผู้ประกอบการขนาดใหญ่ต้องการทุนสำหรับการพัฒนาเพื่อแข่งขันในระดับสากล โดยภาครัฐต้องส่งสัญญาณในการสนับสนุนระยะยาวเนื่องจากการวิจัยและพัฒนาไม่สามารถประเมินผลในระยะสั้นได้ นอกจากนี้ต้องมีการให้การช่วยเหลือในด้านอื่น ๆ ผสมผสานด้วย

ด้านทรัพยากรมนุษย์ในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์นั้น มักจะมีลักษณะการสะสมทุนผ่านประสบการณ์ในงานมากกว่าความรู้ในระบบการศึกษา แต่การศึกษาในระบบก็ยังมีความจำเป็น ทั้งนี้ลักษณะของการสะสมทุนมนุษย์ขึ้นกับลักษณะงานด้วย หากเป็นงานฝีมือรูปธรรม เช่น อัญมณี แกะสลัก ฯลฯ ต้องอาศัยความชำนาญจากประสบการณ์ ในขณะที่อุตสาหกรรมสื่อและอุตสาหกรรมสื่อใหม่อาศัยความรู้ในหลักสูตรโดยต้องมีการปรับปรุงพัฒนาให้เหมาะสมกับสภาพของตลาด เช่น เพิ่มทักษะการพาณิชย์ แต่ก็ต้องสะสมทักษะผ่านการทำงานด้วย ในแนวทางการพัฒนาทุนมนุษย์นั้นต้องเริ่มจากการสร้างผู้ประกอบการที่สร้างสรรค์ตอบโจทย์ความต้องการเพื่อเปลี่ยนโครงสร้างตลาด และสร้างแรงงานที่บ่มเพาะเรียนรู้ตามแนวทางการพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ผ่านเครื่องมืออย่าง เครือข่ายวิชาชีพ การปลูกฝังความเป็นผู้ประกอบการ และเพิ่มทักษะในการบริหารธุรกิจ เพื่อให้ทุนมนุษย์ของแรงงานในอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์สามารถตอบโจทย์การแข่งขันได้

ส่วนการวางโครงสร้างพื้นฐานเพื่อปรับปรุงสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมในการพัฒนาบุคลากรวิชาชีพในอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์ จะต้อง 1) กำหนด Thailand Creative Content มาเป็น Flagship ของอุตสาหกรรมโดยมีการเชื่อมโยงการสนับสนุนของภาครัฐ เพื่อสื่อสารข้อมูลกับผู้ผลิตในระดับการผลิต 2) สนับสนุนการต่อยอดการวิจัยและพัฒนาเพื่อค้นหาแนวใหม่ๆในการสร้างสรรค์ชิ้นงานในเชิงพาณิชย์ 3) จัดพื้นที่แสดงความสามารถของผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์อย่างต่อเนื่อง 4) เตรียมความพร้อมให้ผู้ประกอบการสามารถยอมรับปรับตัวกับการมาถึงของยุคดิจิทัลและตลาดออนไลน์ได้

สุดท้ายด้านทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อการต่อยอดพัฒนาจำเป็นต้องมีกติการะบบคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่มีต้นทุนทางธุรกรรมต่ำ โดยการ 1) ส่งเสริมและจูงใจให้ผู้ประกอบการจดสิทธิบัตร เนื่องจากผู้ประกอบการยังไม่ให้ความสำคัญในการจดสิทธิบัตรมากนัก 2) ควบคุมในส่วนลิขสิทธิ์ที่เป็นออนไลน์อย่างชัดเจน 3) กำหนดให้การจดทะเบียนสิทธิบัตรเป็นตัวชี้วัดความก้าวหน้า

กล่าวโดยสรุปแล้วอุตสาหกรรมสร้างสรรค์นับว่าเป็นทางเลือกที่ดีในการที่จะพัฒนาเศรษฐกิจของไทยให้ดีขึ้น พร้อมทั้งได้นำเสนอความเป็นไทย ภาพลักษณ์ และประเพณีต่างๆของสู่สายตาชาวโลกไปพร้อมกัน อย่างไรก็ตามอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ยังคงต้องการการสนับสนุนอย่างจริงจังจากภาครัฐ เพื่อให้อุตสาหกรรมได้พัฒนาอย่างต่อเนื่องและประสบความสำเร็จในที่สุด ไม่แน่ว่าอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์นี้อาจเป็นตัวเอกในการพัฒนาเศรษฐกิจก็เป็นได้

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “โครงการวิจัยเชิงยุทธศาสตร์”การหลุดพ้นจากกับดักประเทศรายได้ปานกลางกลุ่มอุตสาหกรรมสร้างสรรค์(Creative Industries)”

หัวหน้าโครงการ : พงษ์ธร วราศัย
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง กัลป์ กรุยรุ่งโรจน์
กราฟิก ณปภัช​ เ​สโน​ฤทธิ์​

 

อ้างอิงภาพประกอบ :

[MAGAZINE] BLACKPINK for Popteen Japan Magazine September 2017 Issue

https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=27576308&memberNo=7133851

https://www.hancinema.net/korean_drama_Goblin-picture_790314.html?sort=Most_Popular_Pictures

00:00
00:00
Empty Playlist