เซลล์อิเล็กโทรไลซิสทั่วไปที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน เพื่อผลิตไฮโดรเจน ยังมีข้อจำกัดในกระบวนการอิเล็กโทรไลซิสที่ต้องใช้กำลังไฟฟ้าค่อนข้างสูง การคิดค้นนวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหานี้จึงได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก โครงการนี้ได้เล็งเห็นถึงปัญหาและคิดค้นขั้นตอนการผลิตไฮโดรเจนด้วยเซลล์อิเล็กโทรไลซิสชนิดออกไซด์แข็ง (Solid oxide electrolysis cell; SOEC) ที่ใช้กำลังไฟฟ้าต่ำ และนำไปใช้ร่วมกับกระบวนการผลิตแก๊สสังเคราะห์ให้ได้สัดส่วนที่เหมาะสม เพื่อนำไปผลิตสารเคมีพลังงานทางเลือก (ไดเมทิลอีเทอร์) ได้อีกทางหนึ่ง ซึ่งจะเป็นกระบวนการอย่างไรนั้น ติดตามได้จากบทความนี้
ความรู้เบื้องต้นและความสำคัญของงานวิจัย
วิกฤตการณ์ด้านพลังงานและปัญหาทางด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและเป็นเชื้อเพลิงที่มีอยู่อย่างจำกัด เป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไข ซึ่งงานวิจัยในปัจจุบันได้คินค้น หาเทคโนโลยีในการผลิตพลังงานจากพลังงานทดแทนที่เป็นพลังงานสะอาดและยั่งยืน แต่ยังมีข้อจำกัดของการผลิตพลังงานที่ไม่สม่ำเสมอด้วยปัญหาสภาพอากาศและมีความจำเป็นต้องใช้พลังงานในการผลิตค่อนข้างสูง
โครงการนี้จึงได้ทำการศึกษาและพัฒนาการเพิ่มประสิทธิภาพของเซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีอยู่เดิมเป็นเซลล์อิเล็กโทรไลซิสชนิดออกไซด์แข็ง*เพื่อช่วยลดศักย์ไฟฟ้าทางด้านแอโนดและลดการใช้กำลังไฟฟ้าภายในเซลล์ด้วยการป้อนแก็สธรรมชาติทางด้านแอโนดของกระบวนการอิเล็กโทรไลซิสเพื่อใช้ในการผลิตไฮโดรเจนและแก๊สสังเคราะห์ ที่มีความเหมาะสมในการผลิต ไดเมทิลอีเทอร์ (DME) ในประมาณสูงสุดได้
*เซลล์อิเล็กโทรไลซิสชนิดออกไซด์แข็ง(Solid oxide electrolysis cell; SOEC) เป็นเซลล์เชื้อเพลิงชนิดหนึ่ง ที่ใช้ไฮโดรเจนเป็นเชื้อเพลิง และใช้โลหะออกไซด์เป็นอิเล็กโทรไลต์ กรณีใช้มีเทนเป็นเชื้อเพลิงจะถูกเรียกว่า เซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็ง(solid oxide methane-assisted electrolysis cell; SOFEC)SOFEC มีการใช้กำลังไฟฟ้าที่ต่ำเมื่อเทียบกับ SOEC จึงช่วยลดความต้องการในการใช้ไฟฟ้า

ปัจจุบันได้มีการนำได้เมทิลอีเทอร์(DME)ไปใช้เป็นเชื้อเพลิงอย่างแพร่หลายมากขึ้น ทั้งในด้านการนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงให้ความร้อน เนื่องจาก DMEมีคุณสมบัติทางเคมีและฟิสิกส์ที่คล้ายคลึงกับก๊าซ LPG จึงสามารถนำมาผสมกับก๊าซ LPG และยังนำไปใช้งานกับภาคการขนส่ง โดยนำDME ที่มีค่าซีเทนสูงผสมกับน้ำมันดีเซลหมุนเร็วใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซลได้ อีกทั้งยังสามารถนำDMEผสมกับก๊าซLPGเพื่อใช้กับรถยนต์เติมแก๊สที่ดัดแปลงจากเครื่องยนต์เบนซินได้อีกด้วย มากไปกว่านี้ ปัจจุบันบริษัทผู้ผลิตรถยนต์หลายราย ตัวอย่างเช่น นิสสัน อีซูซุ มิตซูบิชิ วอลโว่ เป็นต้น ได้มีการคิดค้นพัฒนารถบรรทุกขนาดใหญ่ที่ใช้ DME เป็นเชื้อเพลิงอีกด้วย
การพิจารณาลักษณะทางกายภาพภายในของเซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็ง ยังคงเป็นข้อจำกัดของกระบวนการนี้ การสร้างแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ของเซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็ง จึงมีบทบาทสำคัญต่อการศึกษาลักษณะทางกายภาพภายในและการประเมินประสิทธิภาพของเซลล์ในปัจจุบัน
การวิเคราะห์สมรรถนะของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็ง
ในงานวิจัยนี้ศึกษาแบบจำลองของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็ง 2 ชนิดที่มีความแตกต่างกันของอิเล็กโทรไลต์ คือ Yttriastabilised zirconia (YSZ) และ Samaria doped ceria (SDC) ได้แบ่งการศึกษาออกแบบ 3 ส่วน คือ การสร้างแบบจำลองของเซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็งและ เซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็งโดยมีการอิเล็กโทรไลต์ของน้ำร่วมและคาร์บอนไดออกไซด์โดยใช้โปรแกรม Matlab การตรวจสอบความถูกต้องของแบบจำลอง การเปรียบสมรรถนะในการผลิตแก๊สสังเคราะห์ด้วยกระบวนการไตรรีฟอรม์มิงทํางานร่วมกับเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็งเพื่อใช้ในการสังเคราะห์ไดเมทิลอีเทอร์ของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็งทั้งสองชนิด และ ศึกษาผลกระทบของตัวแปรในการดำเนินงานและโครงสร้างของเซลล์ เช่น อุณหภูมิ ความดัน และรัศมีรูพรุนของอิเล็กโทรด โดย จากการศึกษา พบว่า
• การเพิ่มอุณหภูมิ จะทำให้SOECมีความต้องการพลังงานไฟฟ้าน้อยลง และทำให้เซลล์
สามารถดูดพลังงานความร้อนมากขึ้นเนื่องจากอุณหภูมิสูงจะทำให้ความสูญเสียภายในเซลล์ลดลง
• การศึกษาความดัน พบว่าความดันที่สูงกว่าความดันบรรยากาศ ส่งผลให้ศักย์ไฟฟ้าเกิน
เนื่องจากการกระตุ้นและความต้านทางของเซลล์มีค่าลดลง จึงช่วยลดกำลังไฟฟ้าของเซลล์ได้
• รัศมีรูพรุนของอิเล็กโทรดขนาดใหญ่ส่งผลให้เกิดการแพร่ของก๊าซได้ดี ทำให้สารตั้งต้นใน
การเกิดปฏิกิริยาไฟฟ้าเคมีมีปริมาณมากขึ้น จึงทำให้มีความต้องการพลังงานไฟฟ้าที่น้อยลงตามไปด้วย
การศึกษาของโครงงานวิจัยนี้ สรุปเป็น 4 หัวข้อได้ดังนี้
1. การวิเคราะห์สมรรถนะของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็ง
สมรรถนะของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็งที่ใช้อิเล็กโทรไลต์ SDC สูงกว่าเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็งที่ใช้อิเล็กโทรไลต์ YSZ เนื่องจาก การสูญเสียความต่างศักย์ในอิเล็กโทรไลต์ SDC ที่ช่วงอุณหภูมิ 500-600 oC มีผลน้อยกว่าอิเล็กโทรไลต์แบบ YSZ และการดำเนินงานที่เหมาะสมที่สามารถเพิ่มสมรรถนะของเซลล์เชื้อเพลิงชนิดออกไซด์แข็ง SDCได้ คือ การลดความหนาของแคโทดและแอโนด เพื่อลดการสูญเสียความต่างศักย์ ที่เกิดจากความเข้มข้นทางด้านแอโนดและแคโทด
2. การวิเคราะห์สมรรถนะของการผลิตแก๊สสังเคราะห์จากเซลล์อิเล็กโทรไลซิสชนิดออกไซด์แข็ง
แบบจำลองของ SOEC สำหรับอิเล็กโทรไลซิสร่วมของน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ เปรียบเทียบกับการป้อนก๊าซไฮโดรเจนและก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ โดยให้อัตราส่วนของน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์คงที่ ผลวิจัยพบว่า
• การป้อนก๊าซที่มีอัตราส่วนโดยโมลของน้ำมากกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ทำให้ใช้พลังงาน
ไฟฟ้าลดลง เนื่องจากมีความต้องการพลังงานความร้อนลดลงและพลังงานความร้อนถูกปลดปล่อยออกมาจากปฏิกิริยาวอเตอร์แก๊สชิฟต์(WGSR) ** ในปริมาณมากขึ้น
**สมการเคมีของปฏิกิริยาวอเตอร์แก๊สซิฟต์(WGSR): CO + H2O ↔ H2 + CO2
• การป้อนก๊าซมีอัตราส่วนโดยโมลของก๊าซไฮโดรเจนมากกว่าก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ มี
ความต้องการพลังงานไฟฟ้าสูงขึ้น เนื่องจากเกิดปฏิกิริยาย้อนกลับของ WGSR ส่งผลให้สัดส่วนโดยโมลของก๊าซคอร์บอนมอนอกไซด์ต่อก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สูงขึ้น จึงต้องให้พลังงานไฟฟ้าในการเกิดปฏิกิริยาไฟฟ้าเคมีสูงขึ้น
การศึกษานี้ พบว่าเซลล์อิเล็กโทรไลซิสที่มีเชื้อเพลิงช่วยชนิดออกไซด์แข็งโดยมีการอิเล็กโทรไลต์ร่วมกันระหว่างน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ สามารถลดการใช้ศักย์ไฟฟ้าในการดำเนินงานได้ จึงช่วยลดความต้องการในการใช้ไฟฟ้าได้อย่างดีเยี่ยม
3. การวิเคราะห์สมรรถนะของกระบวนการผลิตแก๊สสังเคราะห์เพื่อใช้สังเคราะห์ไดเมทิลอีเทอร์

จากการศึกษากระบวนการผลิตแก๊สสังเคราะห์ที่เหมาะสมสำหรับการผลิตไดเมทิลอีเทอร์ ได้ผลการวิจัยดังนี้
• แก๊สสังเคราะห์ที่ผลิตด้วยกระบวนการ SOEC ที่สัดส่วนไฮโดรเจน : คาร์บอนไดออกไซด์ 1.5
ให้ปริมาณผลิตภัณฑ์ของไดเมทิลอีเทอร์ 80.07% มีประสิทธิภาพในการผลิตคิดเป็น 38.5%
• แก๊สสังเคราะห์ที่ผลิตด้วยไตรรีฟอร์มมิง ที่สัดส่วนไฮโดรเจน : คาร์บอนไดออกไซด์ เท่ากับ 1
ให้ปริมาณผลิตภัณฑ์ของไดเมทิลอีเทอร์ 47.97% มีประสิทธิภาพในการผลิตคิดเป็น 45.91%
• แก๊สสังเคราะห์ที่ผลิตด้วยไตรรีฟอร์มมิงร่วมกับ SOEC ที่สัดส่วนไฮโดรเจน :
คาร์บอนไดออกไซด์ เท่ากับ 1.5 ให้ปริมาณผลิตภัณฑ์ของไดเมทิลอีเทอร์ 78.18% มีประสิทธิภาพในการผลิตคิดเป็น 57.47%
จากข้อมูลข้างต้น วิเคราะห์ได้ว่า กระบวนการผลิตแก๊สสังเคราะห์ด้วยกระบวนการ SOEC มีปริมาณผลิตไดเมทิลอีเทอร์สูงสุด*** สำหรับกระบวนการผลิตแก๊สสังเคราะห์ด้วยกระบวนการ SOEC ร่วมกันของไตรรีฟอร์มมิงของแก๊สชีวภาพ มีการใช้คาร์บอนไดออกไซด์ในกระบวนการมากที่สุด จึงมีประสิทธิภาพในการผลิตไดเมทิลอีเทอร์สูงที่สุด ส่งผลให้มีการปลดปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ออกสู่บรรยากาศน้อยที่สุด ส่งผลให้มีประสิทธิภาพในการผลิตสูงที่สุด อีกทั้งยังพบว่า การเพิ่มตัวแยกแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์จากแก๊สสังเคราะห์ก่อนเข้าสู่กระบวนการผลิตไดเมทิลอีเทอร์ มีผลต่อการเพิ่มผลผลิตไดเมทิลอีเทอร์ในระบบที่ผลิตแก๊สสังเคราะห์ด้วยกระบวนการไตรรีฟอร์มมิงของแก๊สชีวภาพได้สูงที่สุดอีกด้วย
จากงานวิจัยนี้จะทำให้เพิ่มศักยภาพของระบบให้การผลิตแก๊สสังเคราะห์ที่มีความเหมาะสม และนำไปสู่การผลิต DME ซึ่งเป็นสารที่มีความสำคัญอย่างมากในการผลิตไฟฟ้า หรือพลังงานเชื้อเพลิงในรถยนต์และครัวเรือน ที่ถือเป็นพลังงานทางเลือกอีกทางหนึ่งที่อาจจะจำเป็นในอนาคต
อ้างอิงข้อมูลจากโครงการวิจัย “การวิเคราะห์สมรรถนะของเซลล์อิเล็กโทรไลซิสชนิดออกไซด์แข็งที่ใช้เชื้อเพลิงช่วยสําหรับการอิเล็กโทรไลซิสร่วมสําหรับการผลิตแก๊สสังเคราะห์เพื่อใช้ในกระบวนการสังเคราะห์ไดเมทิลอีเทอร์” หัวหน้าโครงการ : แดง แซ่เบ๊ |
เรียบเรียง ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์
กราฟิก ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์






