CoverLogo

ปรับปรุงข้าวหอมพันธุ์ใหม่ ที่เข้ากับนิเวศประเทศไทย ด้วยงานวิจัย

ปัจจุบันการส่งออกข้าวหอมมีการแข่งขันที่สูงขึ้นมาก จึงทำให้ลำดับของประเทศไทยในเรื่องการส่งออกข้าวลดลงอย่างมาก อีกทั้งความนิยมของการบริโภคข้าวในสังคมปัจจุบันมีความหลากหลายที่สูง และความต้องการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ในงานวิจัยนี้ได้แสดงให้เห็นถึงการปรับปรุงสายพันธุ์ข้าวสายพันธุ์ใหม่ที่รวมข้อดีของข้าวสองสายพันธุ์ คือข้าวหอมมะลิ และข้าวบาสมาติ เป็นข้าวพันธุ์ใหม่ที่ถูกปากตรงกับความชอบของคนกลุ่มใหม่ที่ชอบความหอมของข้าวหอมมะลิและความเรียวยาวของข้าวบาสมาติ ซึ่งจะช่วยให้เกิดตลาดส่งออกกลุ่มใหม่ หรืออาจนำวิธีวิจัยนี้ไปประยุกต์ในการทำข้าวพันธุ์ใหม่ที่มีความอร่อยในรสสัมผัสแบบเลือกได้ที่เป็นเอกลักษณ์ของประเทศไทยได้ในอนาคต

แหล่งที่มาของงานวิจัย

ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย ซึ่งทำให้ไทยเป็นหนึ่งในประเทศผู้ส่งออก ข้าวรายใหญ่ของโลกมาเป็นเวลาหลายสิบปี การค้าข้าวของทั่วโลกสามารถแบ่งออกเป็นตลาดข้าวหอมและข้าวที่ไม่หอม ตลาดข้าวหอมมีข้าวบาสมาติ ซึ่งเป็นข้าวที่มีเมล็ดข้าวสุกเรียวยาว จาก ประเทศอินเดียและปากีสถาน และข้าวหอมมะลิจากประเทศไทย สำหรับข้าวบาสมาติเกือบ 100% ของข้าวหอมชนิดนี้ถูกส่งออกโดยอินเดียและปากีสถาน เนื่องจากประเทศไทยอยู่ในเขตภูมิอากาศเดียวกันกับอินเดียอาจมีศักยภาพในการผลิตข้าวที่มีลักษณะคล้ายบาสมาติเพื่อค้าขายในตลาดกลุ่มเดียวกับข้าวบาสมาติ งานวิจัยนี้ได้นำเทคโนโลยีเครื่องหมายโมเลกุล (Molecular Marker) มาช่วยในการติดตามลักษณะทางดีเอ็นเอที่คล้ายคลึงกับข้าวบาสมาติ และพัฒนาสายพันธุ์ หรือปรับปรุงสายพันธุ์เพื่อให้ได้ต่อยอด เพื่อให้ได้พันธุ์ข้าวที่มีการยืดตัวของเมล็ดข้าวที่ดี เทียบเท่ากับข้าวพันธุ์บาสมาติ และสามารถปรับตัวให้เข้ากับนิเวศการปลูกในประเทศไทยได้

การคัดเลือกและตรวจสอบการปรับปรุงพันธุ์ข้าวผสมใหม่

เริ่มต้นด้วยการนำข้าว 2 สายพันธุ์ คือข้าวบาสมาติและข้าวหอมปทุมธานี(PTT1) ถูกคัดเลือกมาใช้เป็นสายพันธุ์พ่อ-แม่ถูกนำมาพัฒนาเกิดเป็นประชากรรุ่น F2 โดยทั้งสองสายพันธุ์ต่างเป็นเป็นข้าวหอมเหมือนกัน ต่างกันที่ปริมาณแป้งอะไมโลส, อุณหภูมิแป้งสุก, อัตราส่วนการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก ซึ่งลักษณะดังกล่าวจะเป็นตัวกำหนดคุณภาพของเมล็ดข้าวสุกโดยจะทำให้ข้าวหอมหุงสุกมีความอ่อนนุ่ม ซึ่ง ข้าว PTT1 ปริมาณแป้งอะไมโลส, อุณหภูมิแป้งสุก, อัตราส่วนการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก ที่ต่ำ เมื่อเทียบกับข้าวหอมบาสมาติ ซึ่งงานวิจัยนี้มุ่งเน้นศึกษากับเมล็ดข้าวที่สุกแล้วเท่านั้น
– การศึกษาลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวดิบ สายพันธุ์พ่อ-แม่ ของ PTT1 และบาสมาติ
พบว่า ความยาวเฉลี่ยของเมล็ดดิบ PTT1 วัดได้ 7.36±0.15 มิลลิเมตร ยาวกว่า ข้าวบาสมาติที่วัดได้ 6.38±0.08 มิลลิเมตร เล็กน้อย แต่ในทางตรงกันข้าม เมื่อเทียบความยาวเฉลี่ยของเมล็ดข้าวที่สุกของทั้งสองสายพันธุ์ กลับพบว่า PPT1 มีความยาวเฉลี่ย 11.09 มิลลิเมตร ซึ่งสั้นกว่า บาสมาติอย่างมาก โดยบาสมาติมีความยาวเฉลี่ยถึง 14.47 มิลลิเมตร และ ความยาวเฉลี่ยของเมล็ดข้าวที่ดิบของรุ่น F2 ที่เป็นรุ่นลูกโดยมีข้าวบาสมาติและข้าวหอมปทุมธานี(PTT1) เป็นพ่อพันธุ์-แม่พันธุ์ วัดความยาวได้ค่าในช่วง 5.90-8.88 มิลลิเมตร ในขณะที่ความยาวเฉลี่ยของเมล็ดข้าวที่สุก อยู่ที่ช่วง 9.04- 17.00 มิลลิเมตร

นอกเหนือจากการยืดตัวของเมล็ดที่สุกแล้วลักษณะอื่นๆ เช่น ความกว้างและความยาวของเมล็ดข้าวดิบและสุกยังถูกแยกให้เกิดความแตกต่างของลักษณะดังกล่าวในรุ่นF2 ดังจะเห็นได้จากรูปด้านล่างนี้

– การศึกษาการวิเคราะห์ QTL* ที่ควบคุมลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวที่สุกในประชากร
F2 ของคู่ผสมระหว่าง PTT1 กับบาสมาติ พบเครื่องหมายโมเลกุลที่แสดงการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก อยู่ 1 ตำแหน่ง บน โครโมโซมที่ 4 (qGE4.1) และ 2 ตำแหน่ง บนโครโมโซมที่ 6 (qGE6.1 และ qGE6.1) โดยพบว่า ที่ qGE6.1 มียีนที่อยู่ในกระบวนการการสังเคราะห์แป้ง คือยีน starch synthase Ila (SSIIa) เป็นหนึ่งในยีนที่พบในบริเวณ QTLที่ควบคุมลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก ซึ่งได้มีการพัฒนาเครื่องหมายดีเอ็นเอแบบประสิทธิภาพสูงสำหรับยีน SSIIa และนำมาประยุกต์ใช้ในการคัดเลือกต้นพืชในประชากรรุ่น BC1F2 ที่มีฟีโนไทป์การยืดตัวของเมล็ดสูง ซึ่งการพัฒนาสายพันธุ์ที่มีลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก ในประชากรรุ่น F3 ที่ได้รับคัดเลือกจากการผสมระหว่าง PTT1 กับบาสมาติ ที่มีฟีโนโทป์ของการยืดตัวสูงของเมล็ดข้าวสุก ซึ่ง BC1F2 ได้มาจาก ข้าวรุ่นF1 ของกลุ่มเมล็ดข้าวสุกที่มีการยืดตัวสูง นำมาผสมกับ ข้าว PTT1 เพื่อสร้างรุ่น BC1F1 และ นำ BC1F1 ผ่านการผสมเกสรในตัวมันเอง เกิดเป็นข้าวหอมรุ่น BC1F2 ที่เป็นรุ่นที่มีคุณสมบัติการยืดตัวที่สูงของเมล็ดข้าวที่ดีที่สุด โดย BC1F2 มีการยืดตัวที่สูงของเมล็ดข้าวถูกคัดเลือกโดยใช้เครื่องหมายโมเลกุลที่ควบคุมลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าว

*QTL คือ ดีเอ็นเอที่ประกอบด้วยลำดับของยีนหรือชุดของการเชื่อมโยงของยีนหลายตัวที่ทำให้เกิดลักษณะถ่ายทอดเชิงปริมาณ เช่น ความสูงของเมล็ดข้าว(แสดงถึงการยืดตัวของเมล็ดข้าว) เป็นต้น

สิ่งที่ได้รับจากงานวิจัย และความคาดหวังในอนาคต

การพัฒนาสายพันธุ์ข้าวที่มีลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก จากโครงงานวิจัยนี้ทำให้ได้เครื่องหมายโมเลกุล BC1F2 ที่เป็นข้าวหอมที่มีการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุกที่สูงที่สุด โดย BC1F2 มีการยืดตัวที่สูงของเมล็ดข้าวถูกคัดเลือกโดยใช้เป็นเครื่องหมายโมเลกุลที่บ่งบอกถึงถึงลักษณะการยืดตัวของเมล็ดข้าวที่ดีที่เป็นคุณสมบัติของข้าวที่มีความต้องการสูงและมูลค่าที่เพิ่มขึ้นกว่าข้าวหอมทั่วไปที่มี่อยู่ในท้องตลาด

ผลลัพธ์ของงานวิจัยนี้เป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับการปรับปรุงพันธุ์ข้าวที่มีการยืดตัวของเมล็ดข้าวที่ดีขึ้น หรือดีเท่ากับ ของข้าวพันธุ์บาสมาติ และสามารถปรับตัวให้เข้ากับนิเวศการปลูกในประเทศไทยได้ด้วย นอกจากนี้ผลของ โครงการนี้สามารถเป็นจุดเริ่มต้นของโครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวในประเทศไทยเพื่อการปรับปรุงพันธุ์ข้าวคุณภาพสูงอื่นๆ ที่ตรงกับความต้องการของผู้บริโภคที่หลากหลายความนิยม นอกเหนือจากข้าวหอมมะลิปัจจุบัน ให้ข้าวไทยสามารถตามทันการเปลี่ยนแปลง และความชอบที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วของสังคมโลกในปัจจุบันได้

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “Rapid identification of quantitative trait loci (QTL) and development of DNA markers for grain elongation in rice (Oryza sativa) towards the breeding for Basmati-type varieties for nonJasmine rice market”

หัวหน้าโครงการ : ศิวเรศ อารีกิจ
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์
กราฟิก ไพรินทร์ ตันติวิชยานนท์

 

 

00:00
00:00
Empty Playlist