ประเทศไทยเป็นจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวสำคัญของโลก มีศักยภาพในการดึงเม็ดเงินจากต่างชาติเข้าสู่ประเทศไทยเป็นจำนวนมหาศาล แต่ปัจจุบันการท่องเที่ยวต้องเผชิญหน้ากับปัญหาและความท้าทายในหลาย ๆ ด้าน โดยเฉพาะหลังจากสถานการณ์การระบาดของเชื้อโคโรนาไวรัส 2019 ที่ส่งผลต่อธุรกิจท่องเที่ยวทั่วโลกและทำให้พฤติกรรมของนักท่องเที่ยวเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทยต้องปรับตัวเพื่อเร่งสร้างรายได้และฟื้นฟูการท่องเที่ยวให้กลับมาดีดังเดิม

ผศ.สุภาวดี โพธิยะราช ผู้เชี่ยวชาญอาวุโส สกสว. ประธานหน่วยบูรณาการประเด็นเชิงยุทธศาสตร์เพื่อพัฒนา ววน. ด้านการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ กล่าวว่า หนึ่งในแนวทางการปรับตัวสำหรับภาคธุรกิจท่องเที่ยว คือ การเน้นไปที่กลุ่มนักท่องเที่ยวที่มีศักยภาพสูง แทนการพึ่งพารายได้จากการเน้นที่จำนวนนักท่องเที่ยวเหมือนในอดีตที่ผ่านมา โดยออกแบบการท่องเที่ยวให้เหมาะสมกับความต้องการของลูกค้าในกลุ่มตลาดบน ซึ่งประเทศไทยมีศักยภาพหลายด้าน เช่น การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และวัฒนธรรม รวมถึงการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่อย่างการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ ที่เน้นความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน รักษาสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน เป็นทั้งการเพิ่ม “มูลค่า” และ “คุณค่า” ให้กับการท่องเที่ยวของไทย ซึ่งเป็นหนึ่งในแผนการดำเนินงานเพื่อการพัฒนาการท่องเที่ยวของระบบวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมของประเทศ
เพื่อขับเคลื่อนการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ ได้มีการทำงานวิจัยร่วมกับสมาคมไทยท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และการผจญภัย (TEATA ) รวมถึงนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยกว่า 20 แห่งทั่วประเทศ ออกแบบเส้นทางการท่องเที่ยวและกิจกรรมที่นำสู่การท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ที่สามารถนำไปใช้ได้จริงจำนวน 50 เส้นทาง ทั้งรูปแบบการท่องเที่ยวชุมชน การท่องเที่ยวทางทะเล การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ การท่องเที่ยวเพื่อสุขภาพ และการท่องเที่ยวรูปแบบอื่น ๆ โดยมีการประเมิน Carbon Footprint ตามมาตรฐานขององค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (TGO) ที่ได้รับการยอมรับใจระดับสากล
ผศ.ดร.พิมพ์ลภัส พงศกรรังศิลป์ หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการธุรกิจ ท่องเที่ยวและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ สำนักวิชาการจัดการ ม.วลัยลักษณ์ (มวล.) กล่าวถึงงานวิจัย 50 เส้นทางท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ว่า “ในงานวิจัยจะมีการวัด Carbon Footprint ว่ามาจากกิจกรรมส่วนไหนของการท่องเที่ยวบ้าง และมีกิจกรรมไหนบ้างที่สามารถลด Carbon Footprint ลงได้ โดยที่ยังคงความพึงพอใจของนักท่องเที่ยว และผู้ประกอบการยังสามารถขายโปรแกรมการท่องเที่ยวได้ โดยใช้องค์ความรู้และนวัตกรรม รวมถึงงานออกแบบในการเพิ่มมูลค่าให้กับเส้นทางการท่องเที่ยวนั้น ซึ่งจะสร้างความประทับใจให้กับนักท่องเที่ยวและทำให้ผู้ประกอบการการท่องเที่ยวสามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงได้”
ด้านคุณ ปาริชาติ สุนทรารักษ์ อุปนายกสมาคมไทยท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และผจญภัย หัวหน้าโครงการวิจัยการพัฒนาเครือข่ายห่วงโซ่อุปทานท่องเที่ยวเครือข่ายนักท่องเที่ยวและเส้นทางการท่องเที่ยวเพื่อการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ในประเทศไทย กล่าวว่าอีกหนึ่งความสำเร็จตามแผนงานการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ คือการพัฒนา Application “ZERO CARBON” ที่มีทั้งระบบการคำนวณปริมาณคาร์บอนจากการทำกิจกรรมการท่องเที่ยวต่าง ๆ รวมถึงการลด ชดเชย และซื้อ-ขายคาร์บอนเครดิต อยู่ใน Application เดียว ถือเป็นเครื่องมือที่เข้ามาช่วยในการแก้ปัญหาของผู้ประกอบการการท่องเที่ยวที่ต้องการออกแบบการท่องเที่ยวคาร์บอนตัวที่เป็นศูนย์
“ก่อนหน้านี้การประเมินคาร์บอนมีค่าใช้จ่ายและใช้เวลานานมาก แต่เมื่อมี Application “Zero Carbon” สามารถใช้เวลาเพียง 10 นาทีก็ทราบผลปริมาณการปล่อยคาร์บอนของแต่อย่างกิจกรรมได้เลย ทั้งยังมีกลไกช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถชดเชย Carbon Footprint ได้อย่างง่ายดายเพียงกดปุ่ม Shopping ใน Application ก็สามารถซื้อขายคาร์บอนเครดิตได้ทันที เป็นการช่วยให้ผู้ประกอบการการท่องเที่ยวขนาดเล็กและขนาดกลางในประเทศไทย สามารถเข้าถึงการออกแบบเส้นทางการท่องเที่ยวคาร์บอนทันทีเป็นศูนย์ได้ง่ายขึ้น อีกทั้ง Application นี้ได้รับการรับรองในระดับสากล ช่วยสร้างความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยวต่างชาติว่า โปรแกรมการท่องเที่ยวที่ผู้ประกอบการท่องเที่ยวไทยออกแบบเป็นการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์จริง”
ผศ.สุภาวดี โพธิยะราช ทิ้งท้ายว่าที่ประเทศไทยพยายามทำการท่องเที่ยวมูลค่าสูงอย่างการท่องเที่ยวคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ นอกจากจะเป็นการฟื้นฟูการท่องเที่ยวแล้ว ยังเป็นช่วยดูแลวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนในชุมชน ซึ่งเป็นเจ้าของแหล่งท่องเที่ยว ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน






